Co pisze papież?

Istnieją utrwalone przez tradycję i kościelny obyczaj sposoby komunikowania się papieża z katolickim uniwersum. Do najpowszechniejszych środków takiej komunikacji należą rozmaite dokumenty i akty wydane przez Stolicę Apostolską i sygnowane przez papieża.

Okólniki, czyli encykliki

Najbardziej znana jest z pewnością encyklika. Nazwa tego papieskiego dokumentu pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „okólny”, bo w istocie encyklika jest swoistym okólnikiem, okrążającym cały katolicki świat i przekazującym nauczanie na wybrany przez samego papieża temat.

Historycy Kościoła uznają, że pierwsza encyklika we współczesnym rozumieniu tego słowa wydana została za pontyfikatu Benedykta XIV, 3 grudnia 1740 roku, kiedy to ogłoszono dokument „Ubi primum” – o obowiązkach biskupów. W introdukcji tego dokumentu, Papież Benedykt XIV po raz pierwszy użył formuły: „Do czcigodnych naszych Braci Patriarchów, Prymasów, Arcybiskupów i Biskupów”, która odtąd stanowi werbalny rys charakterystyczny dla większości encyklik. Aż 88 tego typu dokumentów wydał Leon XIII, co nie dziwi, wziąwszy pod uwagę rekordową długość jego pontyfikatu. Nieco mniej encyklik napisał Pius XII, a w czołówce tej znajduje się też Papież
Jan Paweł II, którego powszechnie znane encykliki były żywo dyskutowane nie tylko w świecie katolickim.

Bieg dziejów w XX stuleciu ujawnił wyraźnie, jak duże znaczenie dla świata ma śmiałe podejmowanie przez kolejnych papieży ważkich kwestii społecznych o zasięgu globalnym. Wystarczy tu odnotować rezonans, jaki wywołała w świecie publikacje encyklik „Humanae Vitae”, o obronie życia poczętego, Pawła VI z 1968 roku, czy „Redemptor hominis” i „Laborem exercens” Jana Pawła II, wreszcie ostatnia encyklika Benedykta XVI „Caritas in veritate”. Tytuły encyklik zaczerpnięte są najczęściej od pierwszych jej słów.

Adhortacje

Dokumentem innej rangi, ale i o innym charakterze są adhortacje apostolskie, czyli dokumenty będące najczęściej podsumowaniem kolejnego Synodu Biskupów. W etymologii słowa adhortacja ukryte jest znaczenie „upomnienie”, „zachęta”, dlatego też adhortacja jest najczęściej jednocześnie zatwierdzoną przez papieża wykładnią kolejnego synodu, który jest przecież swoistym międzynarodowym zgromadzeniem biskupów, którzy na zaproszenie papieża radzą nad ważnymi problemami Kościoła i świata.

Jan Paweł II zostawił Kościołowi dziesięć adhortacji, jak chociażby ta z 1981 roku „o zadaniach rodziny chrześcijańskiej” – „Familiaris consortio”, czy z 1988 r. „o powołaniu i posłannictwie świeckich w Kościele” – „Christifideles laici”.

Listy apostolskie    

Jan Paweł II napisał imponującą liczbę ponad 40 listów apostolskich. Są to papieskie dokumenty podejmujące ważne tematy wiary i skierowane do całego Kościoła, określonych grup społecznych czy nawet do całej ludzkości. Niektóre listy apostolskie mają ogromny rozgłos w świecie chrześcijańskim. Tak było na przykład z listem „Tertio millennio adveniente”, w którym
Jan Paweł II wezwał do rachunku sumienia w przededniu Wielkiego Jubileuszu Roku 2000.  

Inne papieskie dokumenty

Papieże wydają tez bulle i tych dokumentów jest bodaj najwięcej, choćby dlatego, że każda nominacja biskupia jest wydawana w formie bulli podpisanej przez papieża. Sam wyraz „bulla” pochodzi z łaciny, w której używany jest na określenie niewielkich rzeczy o okrągłym kształcie, np. bańki powietrza na wodzie, klamki drzwi, guzika do zapinania pasa. Dlaczego więc mianem tym nazwano uroczysty dokument papieski spisany na pergaminie? Właśnie od  okrągłej złotej lub ołowianej pieczęci urzędu papieskiego z podobiznami świętych Piotra i Pawła z jednej strony i imieniem papieża na odwrocie. Pieczęć ta jest charakterystycznie zawieszana na sznurkach jedwabnych. Z czasem zaczęto tak nazywać każdy dokument papieski opatrzony tą pieczęcią. Bulle pisane były ozdobną łaciną na grubym pergaminie. Od XV wieku mianem tym określano ważniejsze dokumenty papieskie, a więc np. decyzje kanonizacyjne i dyspensy.

Decyzje o mniejszej wadze, niż te zapisane w bullach, zamieszczano w tak zwanym papieskim breve. Te spisywane na cienkim pergaminie dokumenty w sprawach o mniejszym znaczeniu opatrywane są czerwoną woskową pieczęcią, na której odbijany jest odcisk Pierścienia Rybaka.

Pierścień Rybaka

Pierścień Rybaka (łac. Anulus Piscatoris) to jeden z symboli niepodzielnej i unikalnej władzy papieskiej. Ma formę złotego sygnetu, już od XIII stulecia służącego papieżom do sygnowania breve i listów prywatnych. Na odbiciu pieczętnym Pierścienia Rybaka widnieje wyobrażenie św. Piotra zarzucającego sieć, a wokół wizerunku Świętego Apostoła wygrawerowane jest imię papieża po łacinie.

Pierścień Rybaka nie jest dziedziczonym przez kolejnych papieży, bowiem po śmierci Następcy Piotra jest publicznie niszczony przez kamerlinga, a nowo wybrany papież otrzymuje kolejny pierścień od kardynała – dziekana Kolegium Kardynalskiego, krótko po wyborze. Bulle i duża część oficjalnych dokumentów papieskich nie jest sygnowana Pierścieniem Rybaka,  ale specjalną okrągłą pieczęcią z wyobrażeniem głów Piotra i Pawła.