Pasterz wielkiego formatu

Okres dziesięciu lat od śmierci Arcybiskupa Jerzego Stroby usposabia zapewne do „chłodnej” oceny dokonań tego Arcypasterza. Jakie działania uznać można za największe osiągnięcia Abp. Stroby dla Kościoła w Polsce?

– Arcybiskup Stroba przyczynił się wybitnie do przywrócenia Kościołowi Katolickiemu w Polsce osobowości prawnej i przysługujących mu praw. Dokonał tego jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Episkopatu i Rządu, która przygotowała projekt Ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w PRL, uchwalonej przez Sejm 17 maja 1989 r.

Jako przewodniczący Komisji Episkopatu ds. Katechizacji wniósł wiele w organizację i prowadzenie katechezy w tzw. punktach katechetycznych, które Kościół w Polsce utworzył w parafiach po wyrzuceniu przez państwo komunistyczne religii ze szkół. W łączności z katechezą należy wspomnieć wkład Abp. Stroby, członka Papieskiej Komisji, w przygotowanie Katechizmu Kościoła Katolickiego.

Zasłużył się dla kontaktów Episkopatu Polski z Episkopatami Francji oraz Niemiec w budowaniu między nimi dobrych relacji, w duchu Soboru Watykańskiego II. Należał do grupy biskupów, którzy wypracowali sławną formułę pojednania, skierowaną przez Episkopat Polski do Episkopatu Niemiec: Przebaczamy i prosimy o przebaczenie.

Niekiedy pojawiały się zarzuty, że Arcybiskup dystansował się od bieżących działań politycznych, np. nie wspierał bardzo wyraźnie „Solidarności”. Z drugiej strony wiemy ze źródeł historycznych, np. z akt IPN, że Abp Stroba uznawany był za jednego z największych wrogów systemu komunistycznego w Polsce. Jaka zatem była filozofia działania tego Arcypasterza w sprawach społeczno-politycznych?

Doceniał dziejowe znaczenie „Solidarności”. Widział jej rolę w walce o wolność i niepodległość Polski, a także Europy Środkowo-Wschodniej. Zależało Mu na dobru „Solidarności”. Dyskretnie udzielał rad jej ludziom i wielu z nich korzystało. Interweniował o zwolnienie zwłaszcza studentów, którzy walcząc z reżimem, byli zamykani w więzieniu. Niósł pomoc internowanym. Sam byłem przez niego wydelegowany, by odwiedzić „solidarnościowców” internowanych w obozie w Gembarzewie pod Gnieznem.

Dostrzegał wcześniej niż inni złożoną rzeczywistość „Solidarności”. Były w niej elementy ideowo niespójne, konfliktogenne, a nawet wzajemnie wobec siebie wrogie. Byli w „Solidarności” ludzie najrozmaitszych światopoglądów: wielcy patrioci gotowi na każdą ofiarę, widzący Polskę oczyma Ojca Świętego Jana Pawła II, ale byli też liberałowie, ateiści, wrodzy wobec Kościoła i osób duchownych. Jeszcze nie odzyskali w pełni wolności i niepodległości, a już mieli ochotę wkraczać do instytucji kościelnych, poddawać je kontroli i podporządkowywać je sobie.

Arcybiskup Stroba stał na stanowisku niezależności i autonomii Kościoła wobec państwa, jak też wobec wszelkich ugrupowań społecznych, politycznych, partyjnych. Był wrażliwy na wszelkie próby instrumentalizowania instytucji kościelnych lub manipulowania ludźmi Kościoła. A takie zakusy dały się zauważyć. Próbowano posługiwać się duchownymi, wyznaczać im zadania, miejsca i okoliczności odprawiania „nabożeństw patriotycznych”.

Nie można wykluczyć, że ośrodki antyklerykalne wykorzystywały sytuacje i urabiały opinie negatywne, by pomniejszać autorytet Arcybiskupa.

Jak z punktu widzenia wieloletniego współpracownika Arcybiskupa Stroby, jakim był Ksiądz Biskup, jawi się postać Zmarłego? Jakim był człowiekiem, jakim zasadom hołdował?

– Wyróżniał się inteligencją, wnikliwym umysłem, polotem myślenia, wyobraźnią, celnością wypowiedzi, poczuciem humoru. Posiadał urok osobisty. Pozornie wyniosły i równocześnie ogromnie wrażliwy. Był tytanem pracy. Zawsze przygotowany. Mistrz syntezy. Umiał wydobywać z rozmów, spotkań, dysput, treści istotne i ważne; umiał je pokazywać w sposób jasny, przekonujący.

Cenił ludzi, ich pracę, sumienność, przygotowanie. Nie znosił pozorów. Był wymagający. Współczuł biedzie i pomagał jej. Był człowiekiem Kościoła, kapłanem i biskupem wielkiego formatu.