Niepokalane Serce Maryi

W sobotę po uroczystości Najświętszego Serca Pana Jezusa Kościół obchodzi święto Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny. Kult Serca Maryi sięga czasów wczesnochrześcijańskich, a od XII w. pojawiły się modlitwy do Serca Maryi, Matki Miłosierdzia, której "duszę przeniknął miecz". Wielkim promotorem tego kultu był m.in. św. Franciszek Salezy, który przyczynił się do zakorzenienia tego nabożeństwa w Kościele. Na początku XVII w. pojawia się święto ku czci Serca NMP, obchodzone głównie przez bractwa maryjne we Francji. Pod koniec XVII w. i w wieku XVIII nabożeństwo do Najświętszego Serca Maryi zaczęło święcić triumf w wielu krajach europejskich (Francja, Włochy, Belgia, Czechy, Litwa), a także w Polsce (bractwa w Wilnie od 1717 r. i w Warszawie u karmelitów w 1723 r.). Od pontyfikatu Piusa VII święto przyjęło się we wszystkich zakonach i w wielu diecezjach (1805). Przełomowym dla kultu był rok 1917 i objawienia w Fatimie, w których Maryja zachęcała do praktykowania kultu Jej Serca. Od tego czasu pierwsze soboty miesiąca zaczęto poświęcać Niepokalanemu Sercu Maryi. W 1944 r. Pius XII ustanowił święto dla całego Kościoła.

Warto zaznaczyć, że kult Serca Maryi rozwijał się równolegle z kultem Serca Pana Jezusa. Choć oba święta ustanowione były w różnym czasie (święto Najświętszego Serca Pana Jezusa obchodzone jest od 1856 r., a w 1889 r. podniesiono je do rangi uroczystości kościelnej), to równocześnie rozwijała się ikonografia obu przedstawień, a obrazy tzw. Serca Maryi i Serca Jezusa, zaliczane do grupy symbolicznych przedstawień, występowały razem jako uzupełniająca się i harmonijna całość (pendant). Tak jak dawniej, także i dziś obrazy ukazujące Maryję z gorejącym sercem należą do popularnych w prywatnej pobożności we wszystkich środowiskach społecznych. Znane mi przykłady to przede wszystkim obrazy fabryczne, drukowane na papierze różnymi technikami (druki barwne, czarno-białe, litografie, reprodukcje fotograficzne itp.), niekiedy oleodruki tzw. wysadzane, które powstawały zwłaszcza w II poł. XIX w. W ikonografii Serca Maryi zdecydowanie przeważają przedstawienia, na których Maryja w ujęciu do pasa, na wprost, ukazuje otwarte gorejące serce przebite mieczem, ozdobione różanym wieńcem i zwieńczone białą lilią. Na obrazach tych prawa dłoń Maryi wskazuje na serce, lewa trzyma białą lilię. Na niektórych obrazach, a także małych obrazkach dewocyjnych brakuje miecza i lilii w dłoni, a Maryja obiema dłońmi wskazuje na serce. O rozwijającym się nieustannie kulcie Serca Maryi świadczą powszechnie dostępne w sprzedaży drobne przedmioty dewocyjne, takie jak metalowe i plastikowe plakiety oraz gipsowe i porcelanowe figurki, ukazujące Maryję w całej postaci. Natomiast na medalikach z różnymi przedstawieniami pojawia się często na rewersie jedynie Jej przebite mieczem Serce obok oplecionego koroną cierniową Serca Jezusa. Świadectwem żywego kultu Niepokalanego Serca NMP wśród wiernych są zachowane w prywatnych domach małe druki dewocyjne, na których poszczególne osoby własnoręcznymi podpisami zaświadczają, że oddają się w opiekę Niepokalanemu Sercu Maryi.