Biskup, poeta, polityk

Rzeźbę, wykonaną w drewnie przez artystę rzeźbiarza Jerzego Sobijaka, poświęcił - po Mszy Świętej odprawionej w kościele pw. NMP Śnieżnej w Krzycku Małym - proboszcz parafii ks. Stefan Stachowiak. To znakomita okazja, aby przypomnieć postać prymasa Krzyckiego.

Z Krzycka na dwór biskupi

Przyszedł na świat 7 lipca 1482 r. jako syn Mikołaja, herbu Kotwicz i jego drugiej żony, Anny Tomickiej, herbu Łodzia. Po śmierci rodziców znalazł się pod opieką brata Mikołaja, kanonika poznańskiego. Kształcił się m.in. na słynnym uniwersytecie w Bolonii, gdzie słuchał wykładów z prawa kanonicznego. W 1504 r. został dziekanem w Łęczycy, a trzy lata później był już kanonikiem poznańskim.

Na dworze biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego zetknął się z bratem matki Piotrem Tomickim, który umożliwił ambitnemu siostrzeńcowi wejście na dwór biskupi. W 1507 r. był już kanclerzem katedralnym, a w 1511 r. - scholastykiem. W tym czasie zaczął tworzyć utwory poetyckie. W 1512 r. wyjechał u boku biskupa Lubrańskiego do Trenczyna - po Barbarę Zapoyla, małżonkę króla Zygmunta I - a z okazji zaślubin ułożył poemat, który zapoczątkował jego poetycką sławę. Wkrótce napisał pochwałę Zygmunta Starego z okazji zwycięstwa nad Tatarami, a także wiersz błagający św. Kazimierza Jagiellończyka o pomoc w toczącej się wojnie moskiewskiej.

Sekretarz królewski

Został sekretarzem młodej królowej, której towarzyszył podczas wyjazdów do Wilna, a podczas pobytu króla w Wiedniu redagował - w jej imieniu - listy do niego. Wkrótce był już kanonikiem krakowskim i scholastykiem płockim. Kiedy królowa zmarła, został sekretarzem królewskim. Był autorem reprezentacyjnej mowy, którą wygłoszono podczas pertraktacji w sprawie małżeństwa Zygmunta I z Boną, szybko zyskując przychylność królowej; dzięki niej został proboszczem kolegiaty św. Floriana na krakowskim Kleparzu.

Po śmierci biskupa Lubrańskiego administrował diecezją poznańską, którą objął później bp Tomicki. Podczas wojny pruskiej towarzyszył królowi i był obecny w 1521 r. przy zawarciu rozejmu w Toruniu. Rok później, za aktywną obronę stanowiska polskiego w rokowaniach z Krzyżakami, nagrodzono go biskupstwem przemyskim, choć bardziej zależało mu na biskupstwie poznańskim, które zwolnił bp Tomicki, przenosząc się do Krakowa.

Prymas i mąż stanu

W 1525 r. brał udział w rokowaniach w sprawie sekularyzacji zakonu krzyżackiego. Na sejmie piotrkowskim, w 1529 r., brał udział w przygotowaniach do elekcji Zygmunta Augusta, a potem asystował u boku Tomickiego przy jego koronacji.

29 października 1535 r. został wybrany - dzięki protekcji Bony - arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski. Ingres odbył się 21 kwietnia 1536 roku. Choć w swojej archidiecezji przebywał niedługo, bo wzywały go sprawy wagi państwowej, zdołał zaprowadzić własne porządki.

Jesienią udał się do Skierniewic, a w listopadzie przybył do Krakowa, gdzie ciężko zachorował. 10 maja 1537 r. zmarł, a ciało przewieziono do Gniezna. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 9 lipca. W testamencie pozostawił zapisy m.in. dla króla, służby dworskiej, rodziny i kościoła parafialnego w Krzycku Małym.

Człowiek renesansu

Prymas Krzycki był wybitnym poetą polsko-łacińskim XVI w., jednym z najbardziej znamienitych latynistów swojej epoki. Tworzył utwory polityczne i dworskie, poematy, satyry, pamflety, paszkwile i erotyki. Jego poezje cenili zarówno Erazm z Rotterdamu, jak i Dantyszek, a Zygmunt Stary miał je zawsze wozić ze sobą w skrzyni. Dzięki niemu dokumenty kancelarii królewskiej odznaczały się wyjątkowym polotem.

Cieszył się opinią dostojnika kościelnego o nieprzeciętnych uzdolnieniach politycznych i dyplomatycznych. Wzorował się na swoim wuju Tomickim i, jak on, starał się być mecenasem kultury. W pałacu arcybiskupim w Łowiczu pozostała po nim imponująca biblioteka. W 1532 r. rozpoczął budowę nowej katedry w Płocku, zaś w Pułtusku rozbudował zamek biskupi, a miasto otoczył murami.

Znał Erazma z Rotterdamu, z którym prowadził korespondencję. Jako żarliwy przeciwnik luteranizmu próbował - za przyzwoleniem papieskim - nakłonić wittenberskiego myśliciela Filipa Melanchtona do porzucenia Lutra i przejścia na katolicyzm. Wspólnie z bp. Tomickim popierał starania Zygmunta Starego o koronę węgierską, ale bez powodzenia. Wielkie zaangażowanie w sprawy publiczne sprawiło, że często nie starczało mu czasu na zajmowanie się sprawami diecezji, którymi władał.