Ostatnie słowo należy do Boga

Nie mamy władzy nad wszystkim, co nas spotyka. Nie potrafimy wyeliminować całego zła ani zagwarantować, że nigdy więcej nie doświadczymy tragedii. Możemy jednak nie pozwolić, by odebrało nam nadzieję, zaufanie i zdolność kochania
Czyta się kilka minut
il. Agnieszka Sozańska
il. Agnieszka Sozańska

W Padwie znajduje się kaplica o niezwykle ciekawej historii. Jej wnętrze zdobią freski Giotta, ale to nie tylko jego arcydzieło, lecz także opowieść o pieniądzach, grzechu, rodzinnej ambicji, pokucie i nadziei na zbawienie. Fundatorem kaplicy był Enrico Scrovegni, zamożny padewski bankier i przedstawiciel jednej z najbogatszych rodzin miasta. Żył na przełomie XIII i XIV wieku. Jego ojciec, Reginaldo, znany był z uprawiania lichwy, czyli pobierania nadmiernych odsetek od pożyczek. Średniowieczne chrześcijaństwo postrzegało lichwę jako poważny grzech. Co więcej, Dante Alighieri umieścił Reginalda w XVII pieśni Piekła swojej Boskiej Komedii, właśnie wśród potępionych lichwiarzy. Enrico odziedziczył ogromny majątek, ale wraz z nim także moralne obciążenie związane z rodzinnym interesem. Sam również prowadził działalność finansową, utrzymywał jednak dobre relacje z władzami kościelnymi i należał do bractwa związanego z kultem Maryi i zwalczaniem lichwy.

Budowa kaplicy, jak można usłyszeć w filmie poprzedzającym zwiedzanie Cappella degli Scrovegni, motywowana była z jednej strony pragnieniem zadośćuczynienia za grzechy i troską o zbawienie własnej rodziny, z drugiej zaś chęcią pozostawienia po sobie dzieła, które będzie służyło innym. Nie bez znaczenia jest to, że Enrico wzniósł kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Miłosierdzia, a jej malowanie powierzył Giottowi, prekursorowi nowego stylu w malarstwie.

W centralnym miejscu kaplicy znajduje się scena sądu ostatecznego. Fragment fresku przedstawiający Chrystusa jako sędziego ilustruje na s. 9 czytany w ostatnią niedzielę roku liturgicznego fragment Ewangelii według św. Mateusza. Gdybyśmy wyszli poza kadr zdjęcia, u dołu zobaczylibyśmy Enrica, klęczącego i trzymającego model kaplicy, który ofiarowuje Maryi. To prośba o przyjęcie jego daru, wyraz nadziei na radość wieczną. Może dlatego Giotto umieścił fundatora po stronie zbawionych.

Dlaczego jednak o tym opowiadam? Bo wydarzenia, które rozegrały się w Krakowie, stawiają nas wobec pytań, które od wieków towarzyszą człowiekowi: o sprawiedliwość, miłosierdzie, winę i odpowiedzialność, ale także o sens i nadzieję. Śmierć niewinnych ludzi budzi gniew i domaga się sprawiedliwości. Nie możemy przejść nad nią do porządku dziennego ani próbować przykryć cierpienia ofiar religijnymi frazesami. Benedykt XVI w encyklice Spe salvi przypomina, że bez ostatecznej sprawiedliwości historia człowieka pozostawałaby niezrozumiała, a cierpienie ofiar mogłoby nie doczekać się żadnej odpowiedzi. Chrześcijańska nadzieja opiera się na wierze, że zło zostanie nazwane po imieniu i osądzone.

A jednak właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie o miłosierdzie. Burza wokół mszy św. sprawowanej w intencji sprawcy krakowskiej tragedii pokazała, jak trudno przyjąć, że chrześcijańska modlitwa może obejmować także człowieka, który dopuścił się potwornego zła. Tymczasem modlitwa za niego nie oznacza usprawiedliwienia jego czynów, pomniejszenia krzywdy ofiar ani rezygnacji ze sprawiedliwości. Oznacza uznanie, że ostateczny sąd nad człowiekiem należy do Boga. Miłosierdzie nie unieważnia sprawiedliwości, ale przypomina, że żaden z nas nie może zająć miejsca Boga.

Krakowska tragedia przypomniała nam również, jak kruche jest poczucie bezpieczeństwa. Lęk łatwo wkrada się w codzienność, zmienia nasze rozmowy, relacje i sposób patrzenia na innych. Mierzymy się z pytaniem, jak nie pozwolić, aby strach stał się zasadą, według której będziemy odtąd żyć.

W odpowiedzi na zło, które wydarzyło się w Krakowie, zobaczyliśmy odpowiedź dobra: policjantów ryzykujących życie w obronie innych, lekarzy przerywających prywatny czas, by ratować rannych, przypadkowych świadków spieszących z pomocą, mieszkańców miasta gromadzących się na Marszu Ciszy. Odpowiedzią na przemoc stały się solidarność, troska i obecność.

Wracam myślami do Enrica Scrovegniego, klęczącego na fresku Giotta. Nie wiemy dokładnie, co działo się w jego sumieniu, gdy zamawiał dzieło, które przetrwało wieki. Wiemy jednak, że na obrazie staje przed Bogiem nie jako człowiek wszechmocny, lecz jako ktoś, kto potrzebuje miłosierdzia. Może to dobra perspektywa także dla nas. Nie mamy władzy nad wszystkim, co nas spotyka. Nie potrafimy wyeliminować całego zła ani zagwarantować, że nigdy więcej nie doświadczymy tragedii. Możemy jednak nie pozwolić, by odebrało nam nadzieję, zaufanie i zdolność kochania. Chrześcijańska nadzieja nie polega na przekonaniu, że świat jest bezpieczny i nic złego już się nie wydarzy. Polega na pewności, że zło, choć realne i bolesne, nie ma ostatniego słowa. To słowo należy do Boga.

Cały artykuł przeczytasz z aktywną subskrypcją

Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.

Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.

Polecane

Subskrypcja miesięczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp do treści przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Subskrypcja odnawia się automatycznie, rezygnujesz w dowolnym momencie
  • Po miesiącu próbnym 19,90 miesięcznie
1.00 zł

Subskrypcja roczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Korzystasz ze wszystkich treści za znacznie mniejsze pieniądze 
  • Otrzymujesz 25% rabatu i oszczędzasz 66 zł
  • Tylko 3,33 zł za wydanie
172.90 zł

Artykuł pochodzi z numeru 47/2026