Komisja zbada krzywdy, jakich doznali bezbronni dorośli

Kard. Grzegorz Ryś ogłosił powstanie Komisji „Wysłuchanie i wyjaśnienie”, której celem jest analiza wykorzystywania seksualnego dorosłych w sytuacji bezbronności lub zależności w archidiecezji krakowskiej od 1945 roku do dziś. Jest Pan jej przewodniczącym. Czym był podyktowany wybór grupy ofiar, o których mówi się mniej, niż o dzieciach?

– O tych przypadkach rzeczywiście mówi się mniej. Krzywda wyrządzona dzieciom budzi radykalny sprzeciw i pragnienie napiętnowania takich czynów oraz chęć – niewystarczającego – zadośćuczynienia. Kwestia dzieci zdominowała debatę publiczną i na niej koncentrowała się nasza aktywność. Tymczasem ustalenia komisji badającej kilka lat temu krzywdy wyrządzone kobietom przez dominikanina z Wrocławia ujawniły problem nadużyć wobec dorosłych. Każdy może ulec mniej lub bardziej wyrafinowanej manipulacji i czynom drugiego, kiedy znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, doświadczy kryzysu itd. Zwłaszcza, gdy jest w relacji zależności od władzy sprawcy, mającego w dodatku autorytet duchowy. Niedojrzałe zachowania księży, świeckich reprezentujących jakoś Kościół, nie zawsze wynikają jednak z zaburzeń osobowości. Przyczyny przemocy seksualnej są różne.

Pojęcie osoby „dorosłej bezbronnej” w prawie kanonicznym jest dość szerokie, nie obejmuje tylko osób z niepełnosprawnością intelektualną lub takich, które znajdują się w trudnym, osobistym położeniu. Jest też grupa „osób podatnych na zranienie”, które podlegają ochronie prawnej na innych zasadach. Komisja zajmie się każdą z tych grup. Przyporządkowanie do nich danego przypadku będzie jednym z wyzwań, stąd w naszym zespole kanonista oraz psycholog.

Jak będziecie działać?

– Komisja została powołana 3 lipca, na razie skupiamy się na zapewnieniu jej optymalnych warunków pracy. Pomaga nam krakowska kuria. Najbliższe dni poświęcimy opracowaniu metodologii i przybliżonego harmonogramu na nadchodzące miesiące. Zadanie postawione nam przez kard. Grzegorza Rysia wymaga wnikliwych kwerend archiwalnych, zwłaszcza w archiwach kościelnych. Będziemy mieć do nich nieskrępowany dostęp. Czekamy też na informacje i wskazówki od ludzi – głównie od tych, którzy doświadczyli krzywd, choć nie tylko. Jeśli ktoś zechce podzielić się z nami swoim dramatem, nieraz po latach, zostanie bardzo uważnie wysłuchany. Dobro osób skrzywdzonych, ich poczucie bezpieczeństwa, także wewnętrznego, jest główną kategorią określającą zakres i charakter naszych działań.

Pojawia się nowy obszar problemu. Krzywda miała miejsce w placówkach opiekuńczych i medycznych – dumie Kościoła; w duszpasterstwie, w konfesjonałach. Często dotyczy kobiet. Dziś wiemy, że każdy musi mieć umiejętności asertywne, by stawiać opór złej władzy. Kościół jest instytucją władzy absolutnej, rządzący nie podlegali ani kontroli, ani ewaluacji; byli ponad prawem. Według Pana to były incydenty, czy mamy do czynienia z problemem systemowym? 

– Opieram się na doświadczeniu kilku lat pracy w Komisji „Wyjaśnienie i Naprawa” spraw wrażliwych diecezji sosnowieckiej, która nadal działa, mimo ogłoszenia wyników po publikacji raportu. Połączenie tych obowiązków z nowymi, w komisji krakowskiej, będzie trudne, ale pozwoli na kompleksową ocenę zjawiska.

Niejeden sprawujący władzę w Kościele miał i ma poczucie, że sam stanowi prawo; że to on określa normy moralne. Towarzyszy mu poczucie bezkarności. Ludzie, którzy poddają się takiej władzy bezrefleksyjnie, pogrążają się w narastającej bezradności i bezwolności… Świadomość konieczności poddania systemu badaniu i kontroli, choćby poprzez tworzenie takich komisji, ale też toczące się prace nad komisją krajową (moim zdaniem toczące się zbyt długo), dowodzi, że coś się zmienia. Musi się zmienić. Przypadki nadużyć nie są – wbrew iluzjom niektórych – incydentami, winą wyłącznie jednostek. Nie chcę, by to brzmiało patetycznie, ale jeśli poważnie chcemy odnowy wiarygodności i chrześcijańskiego ducha w Kościele, nie mamy wyjścia. Musimy wszystko uczciwie zbadać, ukazać, a następnie szukać drogi naprawy.

Marek Lasota

Doktor nauk humanistycznych w dziedzinie historii. Przewodniczący Komisji „Wysłuchanie i wyjaśnienie” w archidiecezji krakowskiej, członek Komisji „Wyjaśnienie i Naprawa" spraw wrażliwych diecezji sosnowieckiej. Autor publikacji prasowych i naukowych poświęconych, m.in., działaniom aparatu represji PRL-u przeciwko Karolowi Wojtyle i Kościołowi. Były, wieloletni pracownik i dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie oraz adiunkt Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie