Miasto literatury!

Aby otrzymać ten prestiżowy tytuł, trzeba było wykazać się literacką i wydawniczą tradycją, pochwalić się programami wsparcia dla pisarzy, poetów i tłumaczy, mieć prężnie działającą sieć bibliotek oraz organizować festiwale angażujące ludzi w zycie literackie i promujące czytelnictwo. Jak trudne są to zadania niech świadczy fakt, że Miast Literatury UNESCO jest zaledwie kilka. Mianem tym może poszczycić się Edynburg (Wielka Brytania), Melbourne (Australia), Iowa City (USA), Dublin (Irlandia), Norwich (Wielka Brytania) oraz Reykjavik (Islandia). Nadal czekają na ten zaszczyt Praga, Neapol, Lublana czy Heidelberg. Kraków jest drugim nieanglojęzycznym miastem w gronie wybranych. Z inicjatywą wystapiło w 2011 r. partnerskie miasto Krakowa – Edynburg, który jako pierwszy został Miastem Literatury UNESCO. Wniosek podpisali znani pisarze, między innymi nobliści Orhan Pamuk, Mario Vargas Llosa, Herta Mueller, Wisława Szymborska oraz Amos Oz, Eduardo Mendoza, David Grossman, Zadie Smith. Władze Krakowa otrzymały list potwierdzający nadanie tytułu w dniu rozpoczęcia jednego z najważniejszych festiwali literackich w Europie Środkowej: Festiwalu Conrada.

Pisarze i miejsca

Przede wszystkim Kraków jest kolebką języka polskiego i polskiej literatury. To tutaj wydano pierwsze na ziemiach polskich druki – najpierw po łacinie, potem po polsku. Pierwsze skryptoria działały już w XI w., a pierwsze dzieło w języku polskim powstało właśnie tutaj na początku XVI w. Była to Historyja umęczenia Pana naszego Jezusa Chrystusa. To z tym miastem wiążą się nazwiska najsłynniejszych polskich pisarzy i poetów: Joseph Conrad Korzeniowski, Stanisław Wyspiański, Tadeusz Kantor, Stanisław Lem, Konstanty Ildefons Gałczyński, Sławomir Mrożek, Adam Zagajewski i oczywiście nobliści:  Wisława Szymborska i Czesław Miłosz. To przecież nazwiska znane czytelnikom na całym świecie. Bo też literacką legendę miasta tworzyli wielcy poeci. Kraków był stolicą literackiego modernizmu, futuryzmu, tu miała swoje korzenie awangarda poetycka. To nie tylko przeszłość. Do dziś Kraków jest ulubionym miejscem pisarzy, nawet jeśli narzekają na specyficzną „literacką” atmosferę Krakowa, to przecież ją uwielbiają. Tutaj zawsze można liczyć na tłumy w czasie spotkań lietarckich czy modnych w ostatnich latach slamów, czyli „pojedynków” poetyckich. Wszyscy polscy nobliści w dziedzinie literatury byli bardziej lub mniej związani z Krakowem. Powieści w odcinkach w krakowskiej gazecie drukował Henryk Sienkiewicz, często w Krakowie bywał Reymont. Miłosz zamieszkał właśnie w Krakowie w ostatnich latach życia, a dla Szymborskiej Kraków był po prostu domem, w którym mieszkała od dzieciństwa do śmierci. U stóp Wawelu działają najbardziej prestiżowe wydawnictwa literackie: od 1953 r. Wydawnictwo Literackie oraz od 1959 r. Znak. Nie można nie wspomnieć o kilku ważnych wydawnictwach katolickich, takich jak WAM czy Wydawnictwo M. A przecież jest jeszcze kilkanaście oficyn artystycznych i ekskluzywnych. Kraków czaruje także dużą ilością klimatycznych literackich kawiarni rozsianych od Rynku Głównego po Kazimierz. Miejsca przyjazne czytaniu,w których można wypić kawę i sięgnąć na półkę z dobrą literaturą jest w Krakowie rzeczywiście mnóstwo. Tak jak i antykwariatów czy księgarni często z wielowiekową tradycją.

Festiwale i Targi

Literacki Kraków to także kolegia tłumaczy, zjazdy humanistów i poetów, historyczne biblioteki o unikalnych na światową skalę zbiorach jak Biblioteka Jagiellońska, Biblioteka Czartoryskich, Biblioteka Naukowa PAU i PAN. Tutaj ma swoją siedzibę Instytut Książki, narodowa instytucja zajmująca się promocją polskiej literatury w świecie i wspieraniem krajowych programów literackich. Dwa razy w roku odbywa się prawdziwe literackie święto na skalę międzynarodową: pisarze i poeci z całego świata przyjeżdżają na Festiwal Literacki im. Czesława Miłosza oraz na Międzynarodowy Festiwal Literacki im. Josepha Conrada. To wydarzenia na skalę światową niemające swoich odpowiedników w żadnym mieście w Polsce, a swoją rangą przewyższające wiele tego typu imprez w Europie. Także w Krakowie mają miejsce największe targi książki w kraju. Targi odbywają się nieprzerwanie od 1997 r. i mogą się poszczycić 500 wystawcami, bogatą ofertą spotkań autorskich i imprez kulturalnych. Rok temu Targi Książki w Krakowie odwiedziło 34 tys. miłośników literatury. Liczba lietrackich projektów, szczególnie tych, które wchodzą w przestrzeń publiczną jest imponująca: Reading Małopolska, Drugie Życie Książki, Noc Poezji, Turniej Jednego Wiersza, Lekcje Czytania, Strefa Wolnego Czytania, Dni Norwidowskie. „Literatura pośredniczy między czytelnikami, pisarzami, a jednocześnie różnymi swiatami. Kraków staje się miastem globalnym. Żyje pytaniami, jakie zadawane są w różnych miejscach ziemi” – mówił podczas inauguracji tegorocznego Festiwalu Conrada jego dyrektor artystyczny prof. Michał Paweł Markowski. Tytuł Miasta Literatury UNESCO to nie tylko prestiż, ale i uwaga całego świata oraz nowe możliwości kreatywnego rozwoju, na przykład turystyki literackiej. Zobaczymy, jak Kraków je wykorzysta.