Logo Przewdonik Katolicki

Był taki kościół w Kole

Michał Chojnacki
Fot.

Samuel Nakielski (15841652),historiografzakonu bożogrobców (Kanonicy Regularni Stróże Świętego Grobu Jerozolimskiego) informuje o istnieniu w 1325 r. w Kole kościoła pw. Świętego Ducha. Kamienna, prymitywna budowla wyjaśnia uczony przez pewien czas należała do zakonu bożogrobców w Miechowie.

Samuel Nakielski (1584–1652), historiograf zakonu bożogrobców (Kanonicy Regularni Stróże Świętego Grobu Jerozolimskiego) informuje o istnieniu w 1325 r. w Kole kościoła pw. Świętego Ducha. Kamienna, prymitywna budowla – wyjaśnia uczony – przez pewien czas należała do zakonu bożogrobców w Miechowie.

 

W myśl informacji podanej przez Samuela Nakielskiego, świątynia pełniła funkcję kościoła parafialnego. Jednak właściwa parafia i kościół powstały po 1362 r., tj. po lokacji Koła. Istnienie przykościelnego szpitala poświadcza zapisek z 1419 r. o przekazaniu tej placówce dziesięciny ze wsi Stare Koło przez abp. Mikołaja Trąbę. Nie można jednak wywnioskować, czy było to powiększenie uposażenia istniejącej już instytycji, czy też jej fundacja od podstaw. Nie wiemy też, czy bożogrobcy przybyli do Koła od razu. Za fundacją szpitala w 1419 r. przemawia późniejsza tradycja. Akta wizytacji z 1792 r. zawierają informację odnośnie do kościoła Świętego Ducha: „Roku 1419 dnia 20 czerwca erekcja oryginalna przez Mikołaja Kurowskiego i Mikołaja Trąbę arcybiskupów gnieźnieńskich ustanowiona”. Również na kościele – jako data fundacji kościoła – wyryty był 1419. Zatem 1419 r. jest najprawdopodobniejszą datą fundacji świątyni.

Wiadomo, że była to mała, jednonawowa budowla wzniesiona na przedmieściach Koła, od strony północnej, nad brzegiem Warty, w pobliżu mostu. 18 grudnia 1441 r. arcybiskup gnieźnieński Wincenty Kot z Dębna ustanowił jej rektorem bożogrobca Mikołaja: „Mianujemy zakonnika Mikołaja ze Zgromadzenia Braci Świętego Grobu Pana Jezusa w Jerozolimie, tej oto kaplicy [w oryginale oraculum – przyp. MCh] jedynym i bezpośrednim rektorem (…). Ustanawiamy go jedynym opiekunem tej oto kaplicy, duszpasterstwa, polecając mu zarządzanie sprawami duchowymi i doczesnymi”. Mikołaj objął funkcję wraz z przysługującym beneficjum. Dokument nie wspomina o udziale władz miasta w procesie instalacji kanonicznej rektora. Należy przypuszczać, że prawo patronatu nad fundacją przysługiwało klasztorowi miechowskiemu, którego władze przedstawiły abp. Kotowi z Dębna kandydaturę na wakujące stanowisko rektora.

W 1461 r. zakon toczył spór z burmistrzem i rajcami Koła o prawo patronatu nad szpitalem  Świętego Ducha. Zgłoszoną przez konwent miechowski apelację od wyroku oficjała gnieźnieńskiego Mikołaja z Czechła i arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana ze Sprowy rozpatrywał audytor Roty Rzymskiej (sędzia) Bernard Bonra. 30 maja 1461 r. wezwał on zainteresowane strony do okazania się dokumentami ważnymi dla przebiegu sprawy.

Z Liber beneficiorum  z 1521 r. wynika, że kaplica pozostawała pod patronatem rady miejskiej: „Odnośnie do szpitala pod wezwaniem Świętego Ducha, z prawa patronatu burmistrza z radnymi w tym mieście Kole...”. Należy sądzić, że w toczącym się sporze, również w drugiej instancji, wyrok dla zakonu bożogrobców był niepomyślny. Posługa duszpasterska w Kole zakonników w czarnych habitach, z naszytym na piersiach podwójnym, czerwonym krzyżem, zakończyła się prawdopodobnie w latach 60. XV w. Brak źródeł uniemożliwia przedstawienie pełnej listy nazwisk proboszczów kościoła Świętego Ducha w interesującym nas, najdawniejszym, okresie. Poza wspomnianym rektorem Mikołajem można wymienić: Stanisława Czarnopawłowicza, który pod koniec XV w. darował kolskim bernardynom kilka książek, a także czcigodnego Jana (1513) i jego imiennika, przełożonego kościoła w 1521 r.

W 1846 r. świątynię rozebrano.


Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki