Łaska

“Starali się zachęcić ich do wytrwania w łasce Boga” (Dz 13, 43)

Kiedy mówi się o "teologii łaski", myśl biegnie w pierwszej kolejności do refleksji św. Pawła ukazanej w jego listach. Jednakże trzeba powiedzieć, że ten temat pojawia się już na stronicach Starego Testamentu, gdzie wysławia się darmową hojność Boga, który pochyla się nad swoim stworzeniem, odkupując je, błogosławiąc, wybaczając, przemieniając. Występują tam słowa hebrajskie takie jak hen, hesed, 'emet wyrażające to pojęcie we wszystkich odcieniach daru, łaskawości, życzliwości, wierności. Bardzo wymowne jest słynne świadectwo, które Bóg sam o sobie wydaje na Synaju: "Jahwe, Jahwe, Bóg miłosierny i łagodny, nieskory do gniewu, bogaty w łaskę i wierność" (Wj 34, 6).

Mimo ograniczeń i nędzy swego ludu, Bóg nie skąpi mu swej "łaskawej" i zbawczej miłości: "Pan wybrał was i znalazł upodobanie w was nie dlatego, że liczebnie przewyższacie wszystkie narody, gdyż ze wszystkich narodów jesteście najmniejszym, lecz ponieważ Pan was umiłował" (Pwt 7, 7-8). Nieuzasadniony wybór Izraela jest znakiem miłości Bożej, która przewyższa wszelkie zasługi człowieka. Tą drogą dochodzimy do refleksji św. Pawła, który posługuje się greckim terminem cháris, rozbrzmiewający w Nowym Testamencie 155 razy. Obok najbardziej ewidentnych znaczeń wdzięczności i radości (po grecku chará), ma on też sens teologiczny, który św. Paweł pogłębia w sposób szczególny.

Dla zrozumienia jego najgłębszego znaczenia wyjdźmy od ciekawego faktu: od greckiego cháris pochodzi łacińskie słowo caritas, miłosierdzie, i włoskie (oraz pokrewne w innych językach romańskich) caro; carezza, drogi; pieszczota (ponadto francuski charme, "szarm, urok, czar"). Łaska więc karmi się miłością. Jest ona dobrowolnym wkroczeniem Boga w noc człowieka udręczonego "ciałem", czyli tą ciemną zasadą, która jest w nas i popycha do grzechu. Bóg pierwszy staje na naszych drogach, szukając nas, co ogłasza słowami Izajasza (65, 1) z pasją przytaczanymi przez apostoła: "Dałem się znaleźć tym, którzy Mnie nie szukali, objawiłem się tym, którzy o Mnie nie pytali" (Rz 10, 20).

Na początku jest zatem miłość Boża, która przerywa naszą samotność i nasze zło. Ten akt jest właśnie łaską, bez której z jednej strony pogrążalibyśmy się coraz bardziej w grzechu, a z drugiej na próżno staralibyśmy się wyjść z niego poprzez uczynki nakazane przez prawo. A my, wręcz przeciwnie, potrzebujemy dłoni, która nas podźwignie. Taki jest sens okrzyku bohatera znanej powieści "Pamiętnik wiejskiego proboszcza" Georges'a Bernanos (1936): "Wszystko jest łaską". Jasne są także słowa św. Pawła: "Dostępują usprawiedliwienia darmo, z Jego łaski, przez odkupienie, które jest w Chrystusie Jezusie" (Rz 3, 24).

Nie ma wiary bez dobrowolnego i radosnego przyjęcia zbawczej łaski darowanej nam przez Chrystusa. Jest ono otwarciem ramion duszy na przyjęcie ofiarowanej nam Bożej miłości. Łaska pociąga za sobą również inne szczególne i właściwe dla każdego z nas dary, "charyzmaty", które, jak wynika z ich nazwy, są promieniowaniem cháris, łaski skierowanej do wszystkich i równej dla wszystkich, ale pozostawiającej specyficzne znaki w każdym człowieku. Tutaj cháris wyraża też naszą wdzięczność Panu łaski: "Dzięki niech będą Bogu przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego!" (Rz 7, 25).

Antropomorfizm - tym terminem (który po grecku oznacza "na kształt człowieka") określa się zwykle te obrazy, które nadają Bogu cechy ludzkie. Jest to symboliczny sposób mówienia o Nim i o Jego rzeczywistości analogicznie do naszego doświadczenia. I tak wyobrażamy Go sobie jako Ojca, Pasterza, Oblubieńca, a nawet Matkę; przedstawia się Go z ramionami, rękami, stopami, przypisuje Mu się ludzkie uczucia takie jak gniew, żal, ból.

Ręka-ramię - symbol siły, stosowany również do Boga, kiedy wkracza On w historię, by sądzić ciemiężyciela i wyzwolić ofiarę. Jest to antropomorfizm, typowy przede wszystkim dla celebrowania wyjścia Izraela z niewoli egipskiej (np. Wj 6, 6; 15, 6.16).

Tłum. Dorota Stanicka-Apostoł