Dzieciątko Jezus w sztuce

Nieodłącznym elementem oprawy świąt Bożego Narodzenia jest w Polsce ustawianie w świątyniach żłóbka betlejemskiego, a w domach jego symbolicznej namiastki – szopki pod choinką, czy też kładzenie siana na wigilijnym stole. O Narodzeniu Pańskim przypominają liczne obrazy – dzieła mistrzów i mniej znanych twórców – powielane w milionach reprodukcji i kart pocztowych.

Od wieków narodziny Jezusa przedstawiano w sztuce jako sceny wielofiguralne (adoracja Dzieciątka przez pasterzy, pokłon trzech króli) lub jako wizerunek Świętej Rodziny: Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Józefem. Ukazane na nich postaci, umieszczone w pejzażu lub we wnętrzu, otoczone są zazwyczaj symbolami. W zależności od czasu i miejsca powstania, a także od szkoły artystycznej czy stylu twórcy, narodziny Jezusa mają miejsce w stajence czy grocie bądź w komnacie lub skromnym pokoju, wyposażonym w zwyczajne meble i sprzęty współczesne malarzowi. Niekiedy w takich realistycznych scenach jedyną oznaką bóstwa Jezusa jest aureola wokół główki. Od wiedzy, a czasami wyobraźni malarza zależało, czy maleńki Zbawiciel został położony na sianie, w kołysce, na posadzce czy nawet na gołej ziemi i czy w gronie adorujących Go osób znalazły się postaci historyczne – panujący aktualnie władcy albo np. fundatorzy obrazu.

Najbardziej powszechny w sztuce temat związany z narodzinami Jezusa to wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem. W niepoliczonej liczbie obrazów, grafik, rzeźb Dzieciątko na rękach Maryi tuli się do Jej twarzy, jest pogodne, bawi się, ale przede wszystkim zapowiada swą przyszłość. Czasem trzyma w maleńkiej dłoni symbole będące zapowiedzią męczeństwa: krzyż, gałązkę palmy, czerwoną różę, szczygła. Może też trzymać jaskółkę – symbol Zmartwychwstania, jabłko – symbol Zbawienia, kiść winogron – symbol Eucharystii.

W wielu przedstawieniach Dziecię Jezus ma na głowie koronę – atrybut władzy; czasem bywa odziany w szaty kapłańskie, depcze stopami symbole zła (wąż), które przezwycięży.

Wyjątkowo rzadko w malarstwie, a jeszcze rzadziej w rzeźbie artyści ukazywali samą postać Dzieciątka. Jednym z najbardziej znanych wizerunków maleńkiego Jezusa jest rzeźba w rzymskim kościele Santa Maria in Aracoeli (Matki Bożej Niebiańskiego Ołtarza). Kościół, do którego wiodą szerokie, strome schody, znajduje się pomiędzy pomnikiem Wiktora Emanuela a Kapitolem. W jego wnętrzu można podziwiać wiele cennych dzieł sztuki, lecz tłumy nawiedzają go z powodu niewielkiej rzeźby z drewna oliwnego: cudownego posągu Dzieciątka Jezus – „Santo Bambino”. Ta XV-wieczna rzeźba nie wyszła spod dłuta słynnego artysty; została stworzona przez skromnego, anonimowego zakonnika – franciszkanina. Ukazuje stojące na poduszce dziecko o wyrazistych, poważnych rysach twarzy, w koronie na głowie. Figura bywa (w zależności od obchodzonych świąt) ubierana w ozdobne złote szaty, wysadzane perłami i drogimi kamieniami. Umieszczona jest w oszklonej obudowie na kształt kapliczki.

Posąg „Santo Bambino” od wieków jest otoczony wyjątkowym kultem. Przypisuje mu się nawet moc wskrzeszania zmarłych. Istnieją przekazy, że kiedy modlitwa w intencji śmiertelnie chorego jest wysłuchana, usta Dzieciątka ciemnieją; jeśli nie – pozostają blade. Zdarza się, że w czasie porodu życie matki czy dziecka jest zagrożone, wówczas „Santo Bambino” karetką pogotowia na sygnale przewożone jest przez zatłoczone rzymskie ulice do rodzącej w szpitalu! Na co dzień figura maleńkiego Chrystusa, umieszczona w kaplicy ze szczególnym światłem, roztacza dodatkowy blask, promienieje dostojeństwem Władcy Świata. W czasie świąt Narodzenia Pańskiego, odpowiednio ubrana, umieszczana jest w efektownym żłóbku.