Słowniczek pojęć etycznych - Normatywny charakter sumienia (2)

Należy pamiętać, że uwarunkowania ludzkiej egzystencji podlegają zmianom - podmiot jest zobowiązany wybierać swój kairos - odrębny od innych, odrębny od chronos, gdyż tego wymaga rozpoznana prawda moralna. Ten wybór, jego powinność czy wręcz narzucająca się konieczność stanowią szansę dla sumienia, gdy idzie o sprawę odkrycia jego autentycznej funkcji.

"Najwyraźniejszy przejaw osobowości moralnej występuje szczególnie wtedy, kiedy przeciwstawia się ona - w imię poznanej prawdy - naciskom środowiska i gotowa jest narazić się nawet na konflikt z nim, choćby to była własna rodzina, własne społeczeństwo, nieformalna lub instytucjonalna wspólnota. Jest w tym zawarte uprawnienie sumienia do ocalenia obszaru i swej wolności, którą uszanować powinno środowisko społeczne, a zarazem poczucie, że sumienie określić się może tylko przez prawdę, jaka objawia się w jego własnym wnętrzu" (S. Rosik).

Trzeba przyznać, że w tych stwierdzeniach jest pewien radykalizm. Stąd też rodzi się obawa: w dobie kontestacji autorytetów czy legitymowanie skrajnego prymatu sumienia nie usprawiedliwi zła, nie wprowadzi anarchii? Z tym pytaniem koresponduje inne: kto ponosi odpowiedzialność moralną za świadome i wolne działanie - sam podmiot czy autorytet za nim stojący? Ostanie pytanie prowokuje do przyznania, że współcześnie nagminne są tendencje uchylania się od osobistej odpowiedzialności...

Etyka klasyczna, a także nauka Kościoła od Tomasza wyraźnie stwierdza, że sumienie jest ostateczną, ale nie absolutną instancją podmiotu w jego moralnych działaniach. Takie ujęcie potwierdza supremację Boga i wielkość człowieka.