Oświadczenie Kurii Metropolitalnej w sprawie terenów przy Jeziorze Maltańskim w Poznaniu

W związku z pojawiającymi się w prasie artykułami na temat terenów przy Jeziorze Maltańskim w Poznaniu, zawierającymi szereg nieprawdziwych informacji i wprowadzającymi w błąd szeroką opinię publiczną, pragniemy przekazać czytelnikom "Przewodnika Katolickiego" informacje na temat stanu prawnego tych terenów, jak również planów Kurii Metropolitalnej w Poznaniu co do ich zagospodarowania.

1. Prawo własności spornej nieruchomości na rzecz parafii pw. św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu wpisano już w dniu 13 grudnia 1883 roku w ówczesnej księdze wieczystej KW Komandoria t. I k. 4. Zgodnie z wymogami prawa ww. księgę wieczystą zamknięto i przeniesiono jej zapisy do nowej księgi wieczystej KW 91.158 w dniu 21 grudnia 1988 r.

2. Grunty obejmujące m.in. przedmiotową nieruchomość od 1908 roku dzierżawił starosta poznański Tadeusz Kłos z małżonką. W dobie wielkiego kryzysu gospodarczego, 1 października 1931 roku parafia zawarła ze Związkiem Towarzystw Ogrodów Działkowych Rzeczypospolitej Polskiej kontrakt dzierżawny, w ramach którego dzierżawca podpisywał odrębne umowy z działkowcami. Następca prawny Związku - Polski Związek Działkowców - nie wypowiedział kontraktu i Pracownicze Ogródki Działkowe "Wolność" nadal zawierały umowy z działkowcami. Użytkownicy działek uiszczali do POD składki członkowskie za użytkowanie działek. Użytkowanie nie było prawem zbywalnym i jak wynika z dokumentów, działki zawsze przekazywane były użytkownikom przez POD "Wolność". Umowy sprzedaży w rzeczywistości dotyczyły nakładów (altan, nasadzeń itp.).

3. Z dniem 1 stycznia 1994 roku, m.in. z uwagi na fakt, iż teren nie był własnością Skarbu Państwa, POD "Wolność" zostały wykreślone z rejestru POD prowadzonego przez Krajową Radę Polskiego Związku Działkowców i tym samym straciły status pracowniczych ogródków działkowych.

4. W lutym 2004 roku Rada Miasta Poznania podjęła uchwałę o powołaniu samorządu pomocniczego pod nazwą "Osiedle Maltańskie". Nie przekazała jednak w zarząd żadnego mienia komunalnego, bo na terenie osiedla mienia komunalnego nie było i nie ma.

5. Działki nigdy nie były przeznaczone do stałego zamieszkania. Wskazuje na to m.in. brak oznaczenia geodezyjnego poszczególnych działek. Regulamin POD "Wolność" określał m.in., że "altana nie może być przystosowana do stałego zamieszkania".

6. W myśl ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych Polski Związek Działkowców z tytułu prowadzenia działalności statutowej, a jego członkowie z tytułu użytkowania działki zwolnieni byli od podatków i opłat administracyjnych. Zwolnienie to nie obejmowało jednak budynków przekraczających normy powierzchni, tj. 25 m kw., oraz budynków lub ich części zajętych na wykonywanie działalności gospodarczej. Natomiast od 1994 roku, tj. od utraty statusu POD, za teren ten parafia płaci podatek rolny.

7. Przedmiotowy grunt jest własnością parafii, a nie jej proboszcza, który m.in. za racjonalne gospodarowanie parafialnym majątkiem jest odpowiedzialny przed władzą kościelną i wspólnotą parafialną (funkcjonowanie parafii, utrzymanie zabytkowej świątyni, działalność charytatywna itd. wymagają środków finansowych, które przede wszystkim pochodzą z ofiarności wiernych oraz z przychodów z majątku parafii).

8. Znając trudną sytuację większości rodzin zamieszkałych na terenie dawnych ogródków "Wolność", w umowach dzierżawy zaproponowano czynsze stanowiące połowę stawki określonej przez rzeczoznawcę, czyli 58,50 zł miesięcznie, z czego 10,50 zł stanowi VAT odprowadzany do Skarbu Państwa. Część rodzin znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji płaci jeszcze mniej. Gdyby grunt ten był własnością miasta albo Skarbu Państwa, to opłata miesięczna od użytkowania wieczystego wynosiłaby minimum 120 zł. Ponadto od osób, które zawarły umowy dzierżawy, nie dochodzono odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu po 1993 roku.

9. Wobec złożenia do Sądu 136 pozwów przez użytkowników gruntu, Parafia była zmuszona zlecić prowadzenie procesów kancelarii prawnej, która ściąga zasądzone przez Sąd koszty zastępstwa procesowego według stawki minimalnej, tj. 615 zł, która obejmuje m.in. opłatę skarbową i podatek VAT. Część mieszkańców wystąpiła o rozłożenie tej kwoty na raty i spłaca np. po 50 zł miesięcznie.

10. Nigdy nie było mowy o eksmisji z zajmowanych działek. Dlatego m.in. dla zapewnienia jakiegoś poczucia bezpieczeństwa zaproponowano umowy dzierżawy gruntu na okres 10 lat z możliwością jego przedłużenia. Administrator wezwał jednak do opuszczenia działek przez 38 rodzin, które zajmują je bez umowy. Warto jednak pokreślić, że na 286 działek 228 rodzin zawarło umowy dzierżawy. Pozostali mieszkańcy nadal mogą uregulować swoje stosunki z właścicielem gruntu. Jednak opuszczone altany i domki powinny być w najbliższym czasie rozebrane choćby po to, aby nowi "dzicy" lokatorzy w przyszłości nie próbowali wymusić na parafii i władzach miasta np. mieszkań zastępczych w zasobach komunalnych.

11. Konieczne jest kompleksowe rozwiązanie problemu przeprowadzone jak najmniejszym społecznym kosztem. W przeciwieństwie do byłych POD im. Ks. Ignacego Skorupki na Górczynie, w odniesieniu do b. ogródków "Wolność" nie ma technicznej i prawnej możliwości geodezyjnego wydzielenia działek budowlanych oraz działek pod drogi i niezbędną infrastrukturę bez likwidacji części obecnej zabudowy. Niezależnie od woli władz kościelnych i władz miasta Poznania wybudowane przez użytkowników działek budowle muszą zostać wyburzone. Nie ma bowiem możliwości zalegalizowania samowoli budowlanej, która także zagraża życiu i zdrowiu mieszkańców. Działania podjęte przez miasto i parafię mają na celu uporządkowanie istniejącej sytuacji przy jednoczesnym uwzględnieniu szeroko pojętych zasad współżycia społecznego i nauki społecznej Kościoła.

12. Prowadzone z władzami miasta Poznania rozmowy biorą pod uwagę szczególnie rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji, dla których powinny się znaleźć przynajmniej lokale zastępcze w zasobach komunalnych. Dla rewitalizacji tego zdewastowanego ekologicznie terenu mogłyby się znaleźć także środki z funduszy europejskich. Konieczna jest jednak współpraca wszystkich zainteresowanych stron i dobra wola wszystkich.