Więcej na mszach, więcej u komunii

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego opublikował rocznik statystyczny dotyczący Kościoła za rok 2024. Wskaźnik dominicantes (osób uczestniczących w mszy) wyniósł 29,6 proc., co daje wzrost o 0,57 punktu proc., a communicantes (osób, które w jej trakcie przyjęły komunię) 14,6 proc. – rok temu było 0,64 punktu proc. mniej. Czy to różnica istotna statystycznie, czy w granicy błędu?

– Liczenie odbywa się według metody naukowej. Jest to badanie pełne, które oznacza pomiar wszystkich jednostek w populacji, a nie próby, czyli części. W ten sposób realizowany jest też spis powszechny. Tutaj chodzi o dane z parafii, których jest w Polsce ok. 10,5 tys. Badanie prowadzone jest tą metodą od 1980 roku (poza jednym rokiem w czasie pandemii COVID-19). Co roku w każdym kościele, podczas każdej mszy w „zwyczajną” niedzielę, liczeni są wszyscy obecni i przyjmujący komunię. Dzięki temu możemy porównać praktyki religijne w kolejnych latach i na różnych poziomach: kraju, diecezji, dekanatu czy parafii. To pozwala na precyzyjny pomiar faktycznego uczestnictwa we mszy i przyjmowania komunii, a nie deklaracji czy opinii na temat religijności.

W tym roku widać nieznaczne wzrosty, które interpretujemy jako proces wyhamowywania spadków popandemicznych (przed pandemią COVID-19 wskaźnik dominicantes wynosił 36,9 proc., communicantes 16,7 proc.). Istotne, że ten trend zmian odnotowany jest w niemal wszystkich diecezjach.

Nadal spada liczba kleryków i księży, członków i członkiń zgromadzeń zakonnych. Jakie tu są trendy? Mamy wzrost liczby diakonów stałych, jednak nieznaczny – trudno mówić, że przyszła „era upodmiotowienia świeckich”.

– W danych ujawniają się przemiany instytucjonalnych warstw Kościoła. W latach 2018–2024 liczba księży inkardynowanych spadła o 6,4 proc., a posługujących duszpastersko w parafiach o 11,7 proc. Liczba alumnów diecezjalnych w porównaniu do ostatniego roku zmniejszyła się o 5,3 proc., ale od 2018 o ponad 50 proc. Od 2018 roku liczba sióstr w zgromadzeniach czynnych zmniejszyła się o ponad 2 tysiące.

Jest trend wzrostowy jeśli chodzi o diakonów stałych: w 2022 było ich 99, a w 2024 roku – 109. To kontrastuje ze spadkami w innych przywołanych kategoriach. Dla porównania: na świecie w 1970 roku było tylko 307 diakonów stałych, dziś jest ponad 50 tysięcy.

Tąpnięcie widać w sakramencie bierzmowania. Z czego wynika?

– Zmiany wywołane są przede wszystkim praktyką łączenia roczników w diecezjach. Innymi słowy, w przyszłym roku powinien być wzrost, choć oczywiście musimy poczekać na dane, bo może faktycznie i tu ujawnią się przemiany religijności, tak intensywne szczególnie wśród młodego pokolenia?

Socjologia współczesna odnotowuje zwrot relacyjny, w stronę analiz z mikrosocjologii – a nie makro. Czy ISKK bada więzi społeczne, takie jak zaufanie, we wspólnotach kościelnych? W odbiorze potocznym zajmujecie się cyframi, co nie wyjaśnia przyczyn wielu zjawisk i procesów.

– Bardzo dziękuję za to pytanie! Faktycznie ISKK kojarzy się z liczbami, ale my robimy o wiele więcej! To świetne miejsce, aby uświadomić ludziom pozastatystyczne wymiary naszej działalności. Po pierwsze, prowadzimy badania jakościowe, nakierowane nie na opis, ale zrozumienie, jak aktorzy społeczni rozumieją otaczający świat społeczny i kulturę. Na przykład w tym roku prowadziliśmy rozmowy z księżmi proboszczami oraz wikariuszami na temat ich doświadczeń życia codziennego; pracy i powołania.

Po drugie, jesteśmy zaangażowani w działalność edukacyjną. Wydaliśmy Słuchanie, Rozeznawanie, Misja. Poradnik ożywiania parafii, który rozszedł się już w 800 drukowanych kopiach, a na naszej stronie iskk.pl jest dostępny do pobrania, oczywiście za darmo. To jest bardzo praktyczne narzędzie, które stanowi odpowiedź na zwrot podmiotowy, potrzeby świeckich – w tym młodzieży – ale także księży szukających nowych sposobów pracy duszpasterskiej. Przetłumaczyliśmy go na język angielski. Na początku stycznia spotkamy się z s. Nathalie Becquart (w latach 2019–2021 konsultantka Sekretariatu Generalnego Synodu Biskupów, obecnie – podsekretarz), która chce bliżej poznać naszą metodę i doświadczenia pracy warsztatowej. Liczę na rozwój tej współpracy.