Rachunek sumienia z grzechu pedofilii

Głośno omawiane w mediach lutowe sympozjum, odbywające się w Rzymie, na temat problemu pedofilii w Kościele znajduje swoją kontynuację w wydanej właśnie w Polsce publikacji pod tym samym tytułem co sympozjum: Ku uzdrowieniu i odnowie.

Choć zorganizowane na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie sympozjum nie było pierwszym tego rodzaju międzynarodowym spotkaniem na temat problemu nadużyć seksualnych w Kościele, to wywołało szereg dyskusji i – w niektórych kręgach – stało się okazją do szukania taniej sensacji i okazania pogardy wobec Kościoła.

Bolesny temat

Tymczasem wypracowano wówczas stanowisko całego Kościoła odnośnie do dramatu nadużyć seksualnych wobec dzieci oraz dorosłych osób niepełnosprawnych.

Zmierzenie się z tym bolesnym i szokującym tematem było przyczynkiem do dokonania szczerego rachunku sumienia, którego domagał się sam Benedykt XVI. Rzymskie sympozjum, odbywające się w dniach 6–9 lutego, zorganizowano zresztą w odpowiedzi na jego apel do podejmowania konkretnych zadań na rzecz zapewnienia „dzieciom i bezbronnym dorosłym środowiska sprzyjającego ich wzrostowi w wymiarze ludzkim i duchowym”, a także szerzenia „kultury skutecznej ochrony ludzi młodych oraz ofiar”. Celem spotkania było umożliwienie biskupom z całego świata, przełożonym generalnym największych zakonów i innych instytutów życia konsekrowanego, przeanalizowania najczęściej popełnianych błędów, jakie można dostrzec w reakcjach przedstawicieli Kościoła na ten problem, a także zapoznanie się z metodami zapobiegania i przeciwdziałania molestowaniu osób małoletnich przez duchownych. 

Samo spotkanie, zorganizowane przy współpracy Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej i różnych innych dykasterii watykańskich, w tym Kongregacji Nauki Wiary – która jeszcze z woli bł. Jana Pawła II zajmuje się przestępstwami pedofilii – miało też stanowić zachętę do kościelnej i indywidualnej odnowy. Podobnie jak wspólna modlitwa i czuwanie pokutne, zorganizowane w lutym w kościele św. Ignacego w Rzymie.

Dobrze się stało, że po zakończonych w lutym obradach nie zatrzaśnięto drzwi przed całą społecznością wierzących, a wypracowanego stanowiska i dokumentów nie zalakowano pieczęcią i nie umieszczono głęboko w kurialnych szafach. Nie można tym samym zarzucić Kościołowi, że sprawę uznał za omówioną i raz na zawsze zamkniętą. Każdy bowiem może sięgnąć po kompletne materiały z międzynarodowego spotkania dla biskupów na temat nadużyć seksualnych w Kościele, wydane w zbiorze pt. Ku uzdrowieniu i odnowie. Warto dodać, że polska publikacja jest pierwszą wydaną z dwunastu wersji językowych.

Okazją do jej prezentacji była sesja na temat „Współczesnych wyzwań formacji kapłańskiej i zakonnej”, odbywająca się 21 kwietnia w Akademii „Ignatianum” w Krakowie.

Prawda, szczerość i przejrzystość

W wielu krajach ujawniane skandale, dotyczące nadużyć seksualnych wobec nieletnich, wywołały „medialne tsunami”. Wystarczy wspomnieć przypadki pedofilii nagłaśniane w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Irlandii, Francji, Belgii czy w Niemczech. – Reakcja Kościoła na te zjawiska była bardzo trudna, jako że siła wiadomości i gwałtowność ataków była prawie nie do opanowania ze strony hierarchii – zauważył ks. prof. Hans Zollner, dziekan Instytutu Psychologii Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego, goszczący 21 kwietnia w Krakowie. Odnosząc się do sytuacji w Polsce, powiedział, że „wyciągnięto kilka pojedynczych przypadków i przedstawiono je w gazetach”, podobnie jak stało się to w Niemczech. Wyraził jednak nadzieję, że dzięki publikacji, zawierającej materiały z sympozjum, „Kościół w Polsce będzie lepiej przygotowany, wcześniej zajrzy do archiwów i zbada, co działo się w minionych latach, a także lepiej przygotuje strategię medialną”. Ks. prof. Zollner przyznał, że sytuacja w krajach postkomunistycznych jest inna, bo Kościół w tych państwach w przeszłości nie mógł prowadzić szkół czy uniwersytetów, gdzie miałby kontakty z dziećmi i młodzieżą. Można więc mieć nadzieję, że nie było zbyt wiele takich przypadków, choć nie wolno wykluczyć, że nie było ich wcale.

 „Opublikowanie całości materiałów z tego sympozjum staje się przyczynkiem do właściwego umiejscowienia tego zagadnienia w odniesieniu do molestowania seksualnego nieletnich w różnych wspólnotach i środowiskach” – napisał we wstępie do polskiego wydania książki bp Marian Rojek, który był przedstawicielem Episkopatu Polski na rzymskim spotkaniu.

Obok potrzeby wieloaspektowego: kanonicznego, teologicznego, duszpasterskiego i psychologicznego podejścia do poważnego zjawiska nadużyć seksualnych w Kościele, na które zwrócił uwagę kard. William Levada, prefekt Kongregacji Nauki Wiary, Ku uzdrowieniu i odnowie zawiera wskazówki dotyczące niezbędnej potrzeby całościowej, ludzkiej i duchowej formacji przyszłych kapłanów podczas studiów. Uwagę na to zwrócił bp Jorge Carlos Patrón Wong. Z kolei kard. Reinhard Marx z Monachium przybliżył rolę i zadania biskupa czy prowincjała w stosunku do ofiar i sprawców tego typu zjawisk, a także omówił stanowisko biskupa wobec środków przekazu i opinii publicznej.  

Ważnym głosem jest również wypowiedź ks. prał. Charlesa J. Scicluny, promotora sprawiedliwości w Kongregacji Nauki Wiary, odpowiedzialnego za postępowanie w sprawach księży pedofilów: „Uczciwe poszukiwanie prawdy i sprawiedliwości jest najlepszą reakcją Kościoła na smutek seksualnego wykorzystywania niepełnoletnich przez osoby duchowne”. Doświadczenie wielu krajów pokazuje, że strategia milczenia i przeczekania się nie sprawdziła. Jedynym właściwym kierunkiem postępowania są szczerość, przejrzystość i walka z nadużyciami.

Ks. Stephen J. Rossetti, w publikacji Ucząc się na własnych błędach, wyraził nadzieję, że tylko wtedy, gdy Kościół odpowiednio wcześnie wprowadzi program zapewniający bezpieczeństwo dzieciom, „stanie się tym, do czego jest powołany: międzynarodowym liderem w promowaniu bezpieczeństwa i dobra dzieci”.

Na drodze ku uzdrowieniu i odnowie

Dzięki książce można mieć pewność, że sympozjum nie będzie jedynie jednorazowym wydarzeniem, ale będzie miało swoją solidną kontynuację. Trzeba zwrócić też uwagę na różne rodzące się inicjatywy, jak na przykład działające od stycznia 2012 r. Centrum Ochrony Małoletnich, założone przez Instytut Psychologii Uniwersytetu Gregoriańskiego. Centrum to ofiaruje Kościołom lokalnym na całym świecie możliwość szkolenia za pośrednictwem internetu. Dostarcza podstawowych informacji odnośnie do tego, czym jest molestowanie z punktu widzenia prawodawstwa danego kraju oraz Kościoła, jak trzeba na nie reagować i co robić w takiej sytuacji. Projekt ten ma zwrócić uwagę na problem nadużyć w Kościele i zapobiec im w przyszłości.

„Tylko wtedy, gdy uważnie przeanalizujemy liczne elementy, które znalazły się u źródeł obecnego kryzysu, będziemy mogli postawić jasną diagnozę odnośnie do jego przyczyn i znaleźć skuteczne lekarstwa”, jak napisał w przesłaniu do uczestników sympozjum Benedykt XVI. 

Nagłośnione przypadki nadużyć seksualnych wobec dzieci przyniosły wielkie szkody Kościołowi aż do utraty jego wiarygodności. Wywołały też wzburzenia czy wręcz szok wśród świeckich, a także wystawiły na poważną próbę ich wiarę. Skandal związany ze zjawiskiem pedofilii rzuca cień na tysiące dobrych kapłanów, zakonników i świeckich pełniących posługę w Kościele. W procesie wykorzeniania tej plagi Kościół posiada już odpowiednie protokoły, strategie działania i procedury, które okazały się skuteczne i wartościowe. 

Sympozjum, publikacja i Centrum Ochrony Małoletnich to ważne kroki na drodze do uzdrowienia i odnowy całego Kościoła.