El Greco na indeksie

Gdyby Kościół miał wierzyć wszystkiemu, w co wierzą niektórzy teolodzy, dzieła El Greca, Guerciniego czy Leonarda mogłyby znaleźć się na indeksie obrazów zakazanych.

Czytamy jak w przypisach do jednej z francuskich Biblii, niektórzy egzegeci wątpią, czy apokaliptyczną Niewiastę obleczoną w słońce, z księżycem pod stopami i wieńcem z gwiazd dwunastu, można utożsamiać z Maryją, Matką Jezusa. Owa Niewiasta to na pewno Kościół, lud Boży, ale nie wiadomo, czy na pewno Maryja.

Orzeczeniami teologów nie przejmuje się ani liturgia Kościoła, bo nadal odczytuje 12. rozdział Apokalipsy w święta maryjne, ani chrześcijańska ikonografia, dla której wieniec z gwiazd dwunastu i księżyc pod stopami to jedne z najczęściej wykorzystywanych atrybutów Maryi Panny.

Podobnie Watykan. 12 lutego w lewym skrzydle kolumnady św. Piotra otwarto wystawę pt. "Niewiasta obleczona w słońce - Niepokalane Poczęcie w dziełach wielkich mistrzów". Teologiczna prowokacja? Bynajmniej. Wielcy mistrzowie mogą spać spokojnie. Nie grozi im ani indeks, ani teologiczne sprostowania, nawet małym drukiem. Nie pomylili się, przedstawiając Maryję w rysach apokaliptycznej Niewiasty. Mylą się teolodzy, którzy interpretują Słowo Boże, nie licząc się z jego odbiorem, z tym jak to konkretne słowo Apokalipsy żyło w dziejach ludu Bożego, jak kształtowało jego myśli i modlitwy. A co najważniejsze, nie pojmują nauczania Soboru, który w konstytucji "Lumen gentium" wyklucza jakiekolwiek przeciwstawianie Maryi Kościołowi, bo Maryja jest ikoną Kościoła. Również w Apokalipsie.

Sprostać pięknu

Temat Niepokalanego Poczęcia zawsze był dla artystów wielkim wyzwaniem. Niepokalana to bowiem uosobienie czystego, niczym nie skażonego piękna, "Tota pulchra - cała piękna", jak zwykło się Ją nazywać za Pieśnią nad Pieśniami. Wystarczy popatrzeć na kilka pierwszych obrazów prezentowanych w Watykanie, aby przekonać się, że temu wyzwaniu potrafili sprostać tylko najlepsi, że to właśnie po Niepokalanej można poznać mistrza.

Na wystawie zaprezentowano ponad 100 eksponatów, przede wszystkim obrazy. Niewiastę "piękną niczym słońce" ukazują też średniowieczne manuskrypty, monstrancje i szaty liturgiczne. Tylko nieliczne pochodzą ze zbiorów watykańskich. Większość wystawiana jest w Rzymie po raz pierwszy. Najstarsze dzieła to iluminacje rękopisów z IX wieku. Najwięcej obrazów pochodzi z XVI i XVII stulecia, kiedy teologiczna debata o Niepokalanym Poczęciu była najbardziej ożywiona. Eksponowane przedmioty można podzielić na siedem grup tematycznych: Niewiasta z Apokalipsy; drzewo Jessego (czyli geanologia Maryi); Joachim i Anna; dysputa o Niepokalanym Poczęciu; symbolika maryjna (artystyczne wyobrażenia tytułów Maryi wymienianych w Litanii loretańskiej); triumf Niepokalanej; ogłoszenie dogmatu.

Wystawa zostanie zamknięta 13 maja, kiedy Kościół będzie wspominać Matkę Bożą Fatimską, medytując w liturgii apokaliptyczną wizję św. Jana. Na przekór "wielu teologom".