Katolicyzm, zaproszenie do wielkości

Przedstawia ona "z katolickiego punktu widzenia" (autor bardzo często używa tej właśnie formuły, podsumowując omawiany problem) i w sposób bardzo przystępny zagadnienia kontrowersyjne dla współczesnego człowieka w nauczaniu Kościoła. Z tego względu nieco mylący jest tytuł polskiego wydania, sugerujący przedstawienie przez autora całości naszej wiary. Tytuł oryginału, "The truth of catholicysm" ("Prawda o katolicyzmie") byłby z pewnością odpowiedniejszy i dla polskiego czytelnika.

Niedawna prezentacja książki z udziałem autora, która odbyła się w Warszawie na zaproszenie Katolickiej Agencji Informacyjnej, pokazała, że nie można być wobec niej obojętnym.

Po pierwsze, dobór tematów. Autor wybrał dziesięć, jego zdaniem najbardziej kontrowersyjnych. Przy wyborze kierował się rozmowami z ludźmi żyjącymi w Stanach. Poruszane zagadnienia należą do tych, które budziły największe wątpliwości rozmówców. Zarówno pytania, jak i odpowiedzi udzielane przez Weigela mogą rodzić w nas uczucie pewnego zdziwienia. Pojawia się wątpliwość, czy ktoś szukający odpowiedzi na te pytania znajdzie je w tej książce.

Kontrowersyjne tematy

Weźmy przykład święcenia kobiet. Autor przedstawia kapłana jako ikonę Chrystusa. Jego argumentacja przebiega następująco: oblubieńczy dar Chrystusa z siebie wobec Kościoła wymaga "księdza, który jako ikona może reprezentować Chrystusa - mężczyznę, który składa dar z siebie swej Oblubienicy, czyli Kościołowi". Podczas dyskusji paneliści zwracali uwagę, że autor nie ustrzegł się tutaj pewnego uproszczenia. Przedstawiając kontrowersje wokół święcenia kobiet, zdaniem ks. prof. Skowronka, Weigel zbyt szybko ucina temat. Przerywa dyskusję w miejscu, w którym tak naprawdę ona dopiero się zaczyna.

Po drugie, dziwić może, skąd w książce, która miała być odpowiedzią na dziesięć kontrowersyjnych pytań, mamy rozważania o Trójcy Świętej, sakramentach, świętości czy cierpieniu. Te pytania, wiele na to wskazuje, są dla autora pretekstem do złożenia wyjaśnień samym katolikom, "którzy nie są do końca pewni tego, czego naucza Kościół i dlaczego naucza".

Można zapytać, czy mamy do czynienia ze swego rodzaju poradnikiem dla "początkujących" katolików? Autor nie stroni bowiem od prostych i krótkich odpowiedzi na skomplikowane pytania. Nie znaczy to, że nie jest to poradnik cenny. Pisząc o katolickiej moralności, Weigel zauważa, że nie powinniśmy pytać o to, czego mamy unikać, ale kim być, by żyć na zawsze z Bogiem. Dotyka problemów związanych z aborcją, rozwodami, antykoncepcją i homoseksualizmem. Za każdym razem przytacza tradycyjną, sprawdzoną naukę Kościoła.

Pisząc o wierze, kreśli proste definicje sumienia, grzechu, modlitwy, sakramentów czy doktryny. Ta ostatnia w jego rozumieniu to nie zbędny bagaż ciążący katolikom podążającym drogą wiary, ale pojazd, który umożliwia podróż tą drogą. Weigel przyznaje, że "doktryna katolicka może nam się wydawać skostniała i pozbawiona życia, może przedstawiać się jako zbiór prawd nie podlegających zmianom i skutecznie opierających się wszelkiej twórczej myśli. Kto jednak pojmuje ją w ten sposób, traci z pola widzenia związek między tradycją a odnową, między tym, co statyczne, a tym, co dynamiczne w życiu Kościoła".

Pytanie o wyłączność

Wypada zwrócić szczególną uwagę na dwa pierwsze rozdziały książki. W pierwszym mamy poważnie stawiane pytanie, czy Watykan uznaje katolicyzm za jedyną drogę do zbawienia? Pojawia się ono w kontekście deklaracji Dominus Iesus, którą we wrześniu 2000 roku przedstawiła Kongregacja Nauki Wiary. W drugim autor pokazuje, iż nie tylko niezmienne nauczanie Kościoła Katolickiego, że Jezus jest jedynym zbawicielem świata, ale samo Jego istnienie, było dla przedstawicieli humanizmu ateistycznego czymś najbardziej oburzającym. Ci ludzie, uznawszy, że Bóg Biblii jest wrogiem ludzkiej wolności i godności, budowali świat bez Boga. Z jednej strony mamy więc kontrowersje, które wzbudza doktryna Kościoła, z drugiej zaś autor ukazuje, że najbardziej kontrowersyjnym tematem w historii Kościoła jest On sam.

Wśród zaproponowanych dziesięciu tematów autor wymienia między innymi sprawę patrzenia na Kościół w sposób klasyfikujący jednych jego członków jako liberalnych, a drugich jako konserwatywnych. Zdaniem Weigela są to niewłaściwe kategorie myślenia o Kościele. Debat, które się w Nim toczą, nie da się zrozumieć przy ich pomocy. Trzeba pytać, czy Kościół jest prawdziwy czy fałszywy, czy jest pełnym wyrazem wiary katolickiej, czy niepełnym.

Kościół a demokracja

Także jako temat wzbudzający emocje przedstawił Weigel w innym rozdziale stosunek Kościoła do demokracji. Niezwykle cenny dla zrozumienia tego problemu, jest, jego zdaniem, wkład Jana Pawła II. Dzięki Papieżowi, który nie boi się dialogu i prowadzi go ze wszystkimi, którzy gotowi są wyjść mu na spotkanie, wiele osób zrozumiało, że demokracja i wolny rynek, to nie maszyny, które działają same z siebie. Potrzebują one odpowiednio ukształtowanych ludzi. Autor podkreśla, że instytucją, która pomaga ich ukształtować jest właśnie Kościół.

Kolejny rozdział to rozważania o świętości i przeznaczeniu człowieka. Nie ma już tutaj żadnych kontrowersji, jest za to przedstawienie katolickiego rozumienia świętości. Każdy kto przyjął chrzest, przypomina autor, jest wezwany, by być świętym. Świętość jest dla każdego zawsze i wszędzie.

Tradycyjnie ale czy dobrze

Dla katolików, którzy nie szukają niczego, co wzbudzałoby ich wątpliwości w nauczaniu Kościoła, z pewnością cenne będą również rozważania na temat dekalogu, sumienia czy spowiedzi.

Oczywiście dla wielu niekatolików, spowiedź "uszna" jest czymś kontrowersyjnym. Autor przepięknie tłumaczy, dlaczego Kościół trwa przy takiej właśnie praktyce.

Podkreślanie przez Kościół pierwszorzędnego znaczenia indywidualnej spowiedzi usznej to nie tępe upieranie się przy pewnej tradycji, tylko dlatego, że jest ona bardzo stara. Jest to obrona dynamicznego wymiaru życia chrześcijanina oraz obrona prawa każdego chrześcijanina do tego, by doświadczając wewnętrznego napięcia, mógł liczyć na pomoc współbrata, który działając z upoważnienia Chrystusa i Kościoła, może przebaczać grzechy oraz jednać go z Bogiem i wspólnotą w imię Chrystusa i mocą Chrystusa.

Weigel pisze o niej jednak także w sposób, który ma pomóc samym katolikom lepiej zrozumieć, czym tak naprawdę jest spowiedź.

Każdy chrześcijanin, nawet święty żyje w połowie drogi między tym, kim jest, a tym, kim powinien być. Coś ważnego dzieje się w naszym życiu, rozgrywa się w nim pewien dramat, a jak wiemy nie ma dramatu bez dialogu.

Przez spowiedź indywidualną Kościół stwarza nam sposobność nadania temu dialogowi charakteru w pełni osobowego. Dlatego właśnie pójście do spowiedzi nie powinno być tylko wyrecytowaniem grzeszków, po którym następuje trzydziestosekundowa nauka moralna, a potem spowiednik stuka w konfesjonał i odsyła nas, zadawszy lekką pokutę. Wyznanie grzechów, będące częścią dynamicznie pojmowanego życia chrześcijanina powinno być przede wszystkim szczerą rozmową między spowiednikiem a penitentem.

Nazywa ją także skutecznym antidotum na "rozmiękczanie katolicyzmu" i zachęca do ponownego jej odkrycia. Jest to "rozmiękczanie" przez współczesną kulturę, która mówi nam, że powinniśmy zadowolić się byle jakim szczęściem w życiu wolnym od trosk. Katolicyzm, zdaniem autora, sprzeciwia się takiej kulturze. Jest wezwaniem do wielkości.

Myśleć po katolicku

Sama książka jest jednak mniej zaproszeniem do wiary, a bardziej do myślenia po katolicku. Ukazuje, iż chrześcijaństwo - z katolickiego punktu widzenia - to poszukiwanie człowieka przez Boga; to podążanie ludzi ścieżką, którą obrał Bóg. Wszystko inne w tej książce - jak zauważył sam autor - jest tylko rozwinięciem tej myśli.