Wysiedleni

Kiedy wjeżdża się do Poznania ulicą Główną, przy ogródkach działkowych, a przed przejazdem kolejowym, który zamykany jest rzadko, mija się sporych rozmiarów głaz. Mało kto się przy nim zatrzymuje, bo okolica nie jest ładna, ruch samochodowy duży, wokół nie ma domów mieszkalnych tylko zakłady przemysłowe. Czasem przy tym głazie palą się znicze, rzadziej leżą kwiaty, jakieś wieńce złożone z okazji rocznic. Jak tym razem, w 87. rocznicę wypędzeń. To ślad po obozie przesiedleńczym. Tam trafiali wypędzeni z własnych mieszkań i domów Wielkopolanie. Tam czekali na transport dokądkolwiek, nie wiadomo dokąd, w nieznane, na wschód, do Generalnej Guberni. Całymi rodzinami, z niewielkimi tobołkami tego, co udało się w ciągu kwadransa spakować. Całe życie w tym tobołku, a obok stara matka i schorowany ojciec, gromadka dzieci. Na Głównej przemoc, zimno, głód. Strach. Do marca 1941 roku wywieziono z województwa poznańskiego około 160 tys. osób, między nimi było kilka moich ciotek i wujków.

„Kraj Warty” miał stać się niemiecką krainą, a Poznań wzorcowym miastem germańskim. Polacy musieli opuścić swoje mieszkania, żeby na ich miejsce mogły wprowadzić się niemieckie rodziny. Skąd Arthur Greiser chciał ich brać? Z krajów nadbałtyckich, głównie z Łotwy i Estonii. Tyle że tamtejsza mniejszość niemiecka żyła sobie spokojnie od wieków, tworząc enklawy harmonijnie zżyte z resztą społeczeństwa. Oczywiście byli wśród nich także naziści i zwolennicy wielkiej III Rzeszy, ale na statki płynące do Gdyni wsiadały w większości normalne rodziny, które zostały zmuszone do porzucenia swoich domów i swojego życia ułożonego od pokoleń. III Rzesza miała dla nich nowy plan: mieli zanieść germańskość na tereny Kraju Warty. Z Gdyni pociągami jechali do Poznania, gdzie obiecywano im wspaniałą przyszłość. Wchodzili do mieszkań umeblowanych przez kogo innego. Dopiero na miejscu zdawali sobie sprawę, że właśnie wkraczają w ledwo co opuszczone życie innych ludzi. Niektórzy, zatruci niemiecką propagandą, doznawali wstrząsu, kiedy orientowali się, że na komodzie stoją czyjeś fotografie, w garnku na piecu jest ugotowana zupa, a w piwnicach schowane przez kogoś ziemniaki. Tu dopadała ich depresja. Nie dość, że porzucili swoją ojczyznę i przodków, to okazywało się, że Niemiec bałtycki to gorszy sort Niemca, bo nawet ich język różnił się od tego, jakim posługiwali się niemieccy przybysze z zachodu. Nie mogli przyzwyczaić się do obcych warunków i obcych zwyczajów, bo choć Greiser bardzo chciał stworzyć z Poznania niemieckie miasto, to przecież było ono bardzo polskie. Ta depresja zyskała wśród nich nawet swoją nazwę: „posenitis”.

Dlaczego o tym piszę? Przecież nie dlatego, żeby umniejszać cierpienie wypędzonych Polaków. Dlatego, że byłam ciekawa, kim byli ludzie, którzy zamieszkali domy moich ciotek i wujków, którzy gdzieś pod Krakowem i Rzeszowem mogli liczyć tylko na ludzkie współczucie.