Logo Przewdonik Katolicki

Od Męki do Zmartwychwstania - muzyczna kontemplacja

Natalia Budzyńska
Fot.

W czasie Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy odbywa się w Krakowie jeden z najważniejszych europejskich festiwali poświęconych muzyce renesansu i baroku Misteria Paschalia. Po muzykę dawną i tradycyjną w tym szczególnym okresie liturgicznym chętnie sięgają muzycy i organizatorzy koncertów.

W czasie Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy odbywa się w Krakowie jeden z najważniejszych europejskich festiwali poświęconych muzyce renesansu i baroku – Misteria Paschalia. Po muzykę dawną i tradycyjną w tym szczególnym okresie liturgicznym chętnie sięgają muzycy i organizatorzy koncertów.

Zainteresowanie muzyką dawną i polską muzyką tradycyjną daje się szczególnie zauważyć w okresie Wielkiego Postu. Ten wyjątkowy okres liturgiczny jest nadzwyczaj bogaty w muzyczne przejawy pobożności.

 

Inspiracja dla kompozytora

 Muzyka religijna średniowiecza, renesansu i baroku jest tak ciekawa, że chętnie sięgają po nią wykonawcy światowej sławy. W kościołach w ramach festiwali muzyki pasyjnej słychać chorał gregoriański, Jana Sebastiana Bacha, Giovanniego Pierluigi da Palestrinę i innych. Z drugiej strony wzrasta popularność tradycyjnej muzyki polskiej związanej z okresem Wielkiego Postu. Polscy muzycy coraz częściej wracają do dawnych kompozycji, wśród których szczególne miejsce zajmuje muzyka liturgiczna. Organizowane są warsztaty tradycyjnych pieśni kościelnych, a także konferencje i sympozja poświęcone muzyce dawnej i tradycyjnej. Koncerty muzyki pasyjnej odbywają się w niemal każdej archidiecezji, nigdy nie było ich tak wiele. „Męka i śmierć Chrystusa od wieków przykuwała uwagę wielu twórców, pobudzając ich do artystycznych wypowiedzi. Wynika to w znacznej mierze z faktu, że nie ma spraw bardziej bliskich każdemu człowiekowi, jak: życie, ból, cierpienie, męka, śmierć oraz perspektywa życia wiecznego – życia w pełni rozwoju i szczęścia. Są to sprawy dla umysłu ludzkiego niedocieczone, ale – widziane oczyma wiary – stają się realną szansą każdego z nas” – napisał znany polski filozof, dominikanin, o. Mieczysław Krąpiec. Kompozytorów różnych wieków tematyka pasyjna inspirowała więc do tworzenia dzieł o dużym ładunku emocjonalnym.

 

„Zgrzebne piękno”

„Muzyka pasyjna wyraża tęsknotę za utraconym rajem” – mówi Adam Strug, muzyk i śpiewak, twórca zespołu Monodia Polska, z którą wykonuje polskie pieśni religijne. W okresie Wielkiego Postu prowadził w Krakowie, Warszawie i Poznaniu warsztaty, podczas których uczestnicy zapoznawali się z tajnikami tradycyjnego śpiewu, różnymi wersjami melodycznymi nabożeństwa Gorzkich żali oraz wybranymi pieśniami wielkopostnymi. Monodia Polska to zespół śpiewaczy, który między innymi praktykuje dawne pieśni religijne w wariantach melodycznych zebranych przez Adama Struga. Wiele czerpie ze Śpiewnika Pelplińskiego (pełen tytuł brzmi: Zbiór pieśni nabożnych do użytku domowego i kościelnego)  liczącego ponad tysiąc pieśni na cały rok liturgiczny. Został wydany w 1871 r., a jego głównym autorem był kapłan diecezji chełmińskiej, ks. Szczepan Keller. Co ciekawe, choć w diecezji chełmińskiej w tamtym czasie większość duchownych stanowili Niemcy, to wierni używali w modlitwie i śpiewie języka polskiego. W Śpiewniku Pelplińskim średniowieczne anonimy sąsiadują z wierszami Kochanowskiego, Wujka, Bolesławiusza Trembeckiego, Krasickiego i Karpińskiego. Adam Strug mówi: „Polskie pieśni pasyjne cechuje bojaźń Boża, realistyczna do bólu antropologia, poczucie współodpowiedzialności za mękę Boga i zmaterializowane, muzyczne piękno”. Jego ulubioną pieśnią wielkopostną jest kurpiowski wariant pieśni Jezu z miłości na krzyżu rozpięty: „Jest to pełen bólu kwiat pobożności i muzykalności ludu, który kocham za wielkoduszną pobożność i za unikalną muzykalność” – mówi śpiewak i etnomuzykolog.  I dodaje, że po tradycyjnej polskiej muzyce pasyjnej można spodziewać się „ortodoksji katolickiej i zgrzebnego piękna”. W Niedzielę Palmową Adam Strug poprowadzi w Polskim Radiu pasyjny koncert pt. Klęcząc w Ogrójcu w ramach cyklu „Muzyczna scena tradycji”. Będzie można zanurzyć się w modlitwę i „zgrzebne piękno” tradycyjnych pieśni pasyjnych.

 

Muzyczna wędrówka

Krakowski festiwal Misteria Paschalia proponuje inną estetykę: repertuar związany z Wielkim Postem i Wielkanocą pochodzący nawet i z tego samego zakresu czasowego, ale zdecydowanie z  innych warstw społecznych. Ten festiwal muzyki dawnej prezentuje wysmakowany program w światowej sławy wykonaniach już od dziesięciu lat. Każda edycja festiwalu ma swoją specyfikę, jednocześnie zawsze podporządkowane są osi czasu: od męczeńskiej śmierci Jezusa po Zmartwychwstanie. Tegoroczne koncerty zabiorą nas w podróż z Włoch przez Niemcy i Francję do Anglii: „od średniowiecza po dojrzały barok, od opactwa Westminster po dwór Habsburgów”. Dyrektor festiwalu, Filip Borkowicz, mówi: „Misteria Paschalia kojarzą się wielu melomanom z Fabio Biondim i Jordi Savallem, dzięki którym zbudowaliśmy pozycję tego przedsięwzięcia na świecie. Pojawią się oni również w tym roku obok Vincenta Dumestre’a i jego Le Poème Harmonique, którzy po latach wrócą do Krakowa”. Rzeczywiście, wybitny instrumentalista i dyrygent, mistrz violi da gamba, Jordi Savall i jego zespół Hesperion XXI (jeden z wielu!) grywał na Misteria Paschalia wielokrotnie, był – i jest – jednym z najbardziej uwielbianych wykonawców muzyki dawnej, mistrzem światowej sławy, na którego koncerty zawsze brakuje biletów. Fabio Biondi to także wielka osobowość, skrzypek młodszej generacji, należący do grona premierów gry na instrumentach oryginalnych. Filip Borkowicz dodaje: „Usłyszymy też cztery debiutujące na festiwalu zespoły: Les Arts Florissants, Café Zimmermann, Le Cercle de l’Harmonie i Mala Punica, które dowodzą, że muzykę dawną po mistrzowsku potrafią grać nie tylko Włosi”. Oprócz tych znanych już dobrze na świecie zespołów publiczność usłyszy wspaniałe głosy, zaśpiewają między innymi Maria Grazia Schiavo, Sonia Prina i Ugo Guagliardo. Siedem koncertów i pięciu wybitnych kompozytorów doby baroku: Antonio Caldara, Georg Friederich Haendel, Jana Sebastian Bach, Marc-Antoine Charpentier i Henry Purcell.

 

Ważne szczegóły

Festiwal Misteria Paschalia słynie również z projektów specjalnie na niego przygotowywanych. W tym roku będą takie dwa. Program „Missa Cantilena” to debiut zespołu Mala Punica z 1997 r. Członkowie zespołu znani są z tego, że muzykę wykonują niezwykle ekspresyjnie. Grupa regularnie koncertuje na całym świecie i zdobywa nagrody dzięki wirtuozerii gry solowej, unikalnej technice śpiewania, improwizacjom i teatralności. Kompozycje, które wykonają w Krakowie pochodzą z przełomu XIV i XV w., ułożą się w formę ordinarium missae, czyli części stałych mszy. To będzie na pewno duże przeżycie, tym bardziej że koncert odbędzie się w kameralnej scenerii kaplicy św. Kingi w wielickiej kopalni soli. Z kolei projekt Jordiego Savalla i jego zespołów La Capella Reial de Catalunya i Hesperion XXI „Erazm z Rotterdamu: Pochwała głupoty” to kolejny portret przygotowany przez katalońskiego muzyka, który od lat konstruuje koncerty wokół ważnych historycznych postaci lub wydarzeń. Jego projekt to nie tylko muzyka, ale i tekst. Tym razem fragmenty z dzieł Erazma z Rotterdamu czytać będą: Jan Peszek, Barbara Wysocka i Jerzy Stuhr. Towarzyszyć im będzie muzyka tamtego okresu, a całość odbędzie się w średniowiecznych murach kościoła św. Katarzyny.

Festiwal Misteria Paschalia to obecnie najciekawszy festiwal muzyki dawnej w Polsce zarówno ze względu na program,  jak i wykonawstwo. Kto chociaż raz zasmakował muzycznych emocji i uniesień zawsze już będzie do nich tęsknił. Od Męki Chrystusa Antonio Caldary w Wielki Wtorek do Zmartwychwstania Haendla w Poniedziałek Wielkanocny. Muzyczne odkrywanie największej tajemnicy zbawienia.

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki