Daleki, niedaleki kraj - Polska

Niezwykle ważnym aspektem budowania duchowej jedności między ludźmi, a zwłaszcza ludźmi innej narodowości, jest wzajemna chęć i potrzeba poznania swojej historii, tradycji, kultury. Nie sposób bowiem pozbyć się krzywdzących stereotypów dotyczących obywateli innego kraju bez znajomości wymienionych powyżej elementów, składających się na ich duchową tożsamość.

Pobyt w Niemczech uświadomił mi, jak nikła wciąż znajomość polskiej historii, polskiego dziedzictwa kulturowego, tradycji, charakteryzuje naszego zachodniego sąsiada. Pragmatyczni Niemcy mają tendencję do postrzegania nas jedynie w kategoriach rynku, sprowadzając ocenę Polski do kwestii jej ekonomicznych możliwości.

W formalno-prawnym wymiarze Europa Zachodnia otworzyła się na Polskę z chwilą naszego wstąpienia do Unii Europejskiej, jednakże do osiągnięcia prawdziwej jedności potrzebne jest jeszcze przełamywanie barier mentalnych, otwartość na polską kulturę, chęć zrozumienia jej tradycji, a także pozbycie się schematów myślenia zasilanych przez krzywdzące stereotypy, w których funkcjonujemy jako kraj zacofany, archaiczny i zrytualizowany. Sąsiedzi zza Odry często wytykają Polakom "przesadną religijność", nie podpierają jednak swoich zarzutów głębszą i wnikliwszą charakterystyką naszych religijnych i duchowych korzeni.

Warto podkreślić, że pozytywna zmiana w tej kwestii i pewna rewizja obrazu Polaków dokonała się po śmierci Papieża Jana Pawła II. Szum medialny związany z odejściem największego autorytetu moralnego naszych czasów nie ominął żadnego kraju zachodniej Europy, w tym i Niemiec. Co ważne, nakreślając sylwetkę zmarłego Papieża, nie sposób było nie odnieść się do jego polskich korzeni i wpływu na polską historię. Co prawda wzrost zainteresowania życiem i działalnością Jana Pawła II jest w dużym stopniu wynikiem koniunktury i medialnej stymulacji, jednak przy tej okazji wielu Niemców, dla których Polska, mimo geograficznej bliskości, pozostawała nieznanym, "dalekim krajem", miało możliwość zapoznania się z historią naszego państwa. Media przypomniały przełomowe momenty naszych dziejów, takie jak powstanie "Solidarności" czy ostateczny upadek komunizmu, uwzględniając rolę religii i Kościoła katolickiego w tych wydarzeniach. Polska ukazana została jako kraj, gdzie wiara jest siłą socjalną, pozwalającą narodowi przetrwać dziejowe burze. Wartości chrześcijańskie trwale wpisują się w naszą historię, stanowią niejako kręgosłup naszej kultury, ujawniając jej głębokie, duchowe oblicze. Czy to źle, że Polska stara się pielęgnować to dziedzictwo, które chroni ją przed kryzysem kondycji moralnej, odarciem życia z wymiaru sacrum, pustką ogarniającą Zachód? Nasza świadomość narodowa i identyfikacja ma właśnie chrześcijańskie fundamenty. W ostatniej książce Jana Pawła II "Pamięć i tożsamość" znajdziemy nie tylko poparcie tej tezy, ale również przypomnienie, że chrześcijaństwo jest wspólną cechą całej kultury europejskiej, stworzyło bowiem podwaliny pod społeczny ład i moralny porządek narodów. "Chrystusa nie da się więc odłączyć od dziejów człowieka - pisze Ojciec Święty - to samo powiedziałem podczas moich pierwszych odwiedzin w Polsce, w Warszawie na placu Zwycięstwa. Mówiłem wtedy, że nie można odłączyć Chrystusa od dziejów mojego Narodu. Czy można oddzielić Go od dziejów jakiegokolwiek narodu? Czy można oddzielić Go od dziejów Europy? To przecież w Nim wszystkie narody i ludzkość cała mogą przekroczyć próg nadziei!". Może zatem to powrót do wspólnych, chrześcijańskich wartości jest sposobem na właściwe rozumienie naszych narodowych tożsamości i punktem, w którym oba narody - polski i niemiecki, osiągną wreszcie upragnione, duchowe porozumienie.