Natura małżeństwa

W Kodeksie prawa kanonicznego, prócz pozytywnego prawa Kościoła w kwestiach dotyczących małżeństwa, odnajdujemy także określone zasady teologiczne, mające decydujące znaczenie dla prawa i praktyki Kościoła w sprawach małżeńskich. Prawodawca kościelny zwraca uwagę na następujące elementy prawa Bożego:

- małżeństwo może zaistnieć jedynie między osobami różnej płci (por. FC nr 11, 12, 18);

- w małżeństwie musi być uznana równa godność osobista mężczyzny i kobiety (por. kan. 1135; KDK nr 49; FC nr 19, 22);

- małżeństwo jest wspólnotą całego życia, która wyraża się, a zarazem dopełnia w aktach małżeńskich, dzięki którym małżonkowie "jednoczą się z sobą w sposób intymny i czysty" (KDK nr 49);

- wspólnotę tę charakteryzuje jedność, która jest jednym z istotnych przymiotów małżeństwa. Jedność polega na tym, że małżeństwo może być realizowane między jednym mężczyzną i jedną kobietą. Jest więc ona związana z wymogiem wierności i "zmierza ku coraz głębszej więzi pomiędzy sobą na każdym poziomie: ciał, charakterów, serc umysłów i dążeń, związku dusz" (FC nr 19);

- kolejnym istotnym przymiotem małżeństwa jest nierozerwalność. Oznacza to, że każde małżeństwo powoduje powstanie węzła między małżonkami, który sam w sobie jest nierozerwalny, poza przypadkiem śmierci jednego ze współmałżonków. Nie może więc być on rozerwany ani przez samych małżonków, ani przez władze świeckie, ani - poza określonymi przypadkami - przez władze kościelne. Kodeks prawa kanonicznego mówi o dwóch przypadkach, kiedy to węzeł małżeński może być rozwiązany. Najpierw zaznacza, że małżeństwo niedopełnione, zawarte między osobami ochrzczonymi lub osobą ochrzczoną i nie ochrzczoną, może być ze słusznej przyczyny rozwiązane przez Biskupa Rzymskiego (por. kan. 1142), a następnie dodaje, że małżeństwo zawarte przez dwie osoby nie ochrzczone może zostać rozwiązane na mocy przywileju Pawłowego - dla dobra wiary strony, która przyjęła chrzest, przez sam fakt zawarcia nowego małżeństwa przez stronę ochrzczoną, jeśli strona nieochrzczona odeszła (por. kan. 1143 §1). Zanim jednak dojdzie do zawarcia małżeństwa przez stronę, która przyjęła chrzest, powinna mieć miejsce tzw. interpelacja (por. kan. 1144, 1145), która winna być dokonywana powagą ordynariusza miejsca strony nawróconej. Ksiądz Kard. Zenon Grocholewski, komentując fakt nierozerwalności węzła małżeńskiego oraz władzę rozwiązania go w opisanych przypadkach, dokonał następującego porównania: wszystkie wyroki, które nabyły moc rzeczy osądzonej, rozważane same w sobie są równie definitywne i nieodwołalne, lecz na podstawie prawa łaski Głowa Państwa może w niektórych wypadkach przezwyciężyć tę definitywność i nieodwołalność, usuwając skuteczność wyroku. Podobnie można by odnieść się do sytuacji nierozerwalności małżeństwa i władzy Kościoła rozwiązania węzła małżeńskiego. Nierozerwalność jest zawsze definitywna, lecz na mocy władzy otrzymanej od Boga Kościół może w pewnych warunkach, określonych w jakimś sensie słowem Bożym, rozwiązać ten węzeł, pozostawiając nienaruszoną jej definitywną stabilność.