Theos, teatr, techno

Popularne w portugalskich parafiach przed dekadami spektakle teatralne nie pociągają już dzieci i młodzieży. Na katechezę wprawdzie wciąż przychodzą, jak tłumaczy nam katechetka Ana Sena z lizbońskiej parafii św. Tomasza z Akwinu, ale przeprowadzenie kulturalnego wydarzenia religijnego jest coraz większym wyzwaniem. – Nadal co roku organizujemy w naszym kościele koncerty muzyki sakralnej, chórów, a także przedstawienia teatralne. Przychodzi na nie wprawdzie sporo widzów, ale zwykle są to osoby z naszego środowiska, z naszej parafii – mówi lizbońska katechetka. I dodaje, że „wyjście do ludzi” spoza Kościoła ze sztuką religijną wymaga coraz więcej poświęceń.

Pierwszy był Wojtyła

Od niemal dwóch dekad portugalska młodzież pojawia się na dużych imprezach katolickich, głównie Światowych Dniach Młodzieży, ze sztukami muzycznymi. Prym w wystawianiu spektakli wiedzie kompozytorka i reżyserka Matilde Trocado, której udało się wyjść z musicalami o przesłaniu chrześcijańskim z salek parafialnych do największych teatrów Portugalii, a nawet daleko poza jej granice. Sławę przyniósł jej musical zatytułowany Wojtyła, opowiadający historię życia św. Jana Pawła II. Pochodząca z zachodnich obrzeży aglomeracji Lizbony Trocado postanowiła w 2010 roku, z okazji zbliżającej się rocznicy 90. urodzin Karola Wojtyły, przygotować w rodzimej parafii w podlizbońskim Estoril spektakl muzyczny o pochodzącym z Polski papieżu. W ciągu zaledwie kilku tygodni zorganizowała zespół młodzieży do występu w sztuce Wojtyła. Większość muzycznych utworów spektaklu stanowiły piosenki Paulo Espirito Santo oraz hymny Światowych Dni Młodzieży, które zapoczątkował właśnie Jan Paweł II. W przedstawieniu wykorzystano również aranżacje utworów znanych artystów, m.in. Jacques’a Brela, Michaela Jacksona, a także zespołów The Rolling Stones, Queen oraz U2.

Na multimedialną sztukę o św. Janie Pawle II składają się nie tylko muzyka i świadectwa młodych ludzi, ale też liczne anegdoty o papieżu. Sztuka zawiera również opis najważniejszych wydarzeń z życia Karola Wojtyły, akcentuje jego silną więź z młodzieżą oraz przybliża szczegóły trzech papieskich pielgrzymek do Portugalii z lat 1982, 1991 i 2000.

Musical Wojtyła regularnie powraca na deski portugalskich teatrów, a także wystawiany jest z okazji imprez towarzyszących ŚDM. Podobnie jest z innym dziełem – Kalkuta Matilde Trocado. Musical ten przedstawia historię życia Matki Teresy oraz realia życia w tym mieście na wschodzie Indii. – Zanim powstał ten spektakl, udałam się do Kalkuty, aby na własnej skórze poznać niełatwe warunki, w jakich posługiwała św. Matka Teresa. Dzięki temu myślę, że przedstawienie to stało się bardziej autentyczne – twierdzi autorka sztuki muzycznej.

Śpiewająco o objawieniach

Formą opowieści o miłosierdziu Boga względem człowieka stało się przedstawienie muzyczne autorstwa znanego portugalskiego kompozytora Filipe’a La Férii zatytułowane Fatima. Opera rockowa. Musical, który wystawiany jest od lutego bieżącego roku w lizbońskim teatrze Politeama, zobaczyło ponad 130 tys. widzów. Fatimskie przesłanie o potrzebie nawrócenia i pokuty, osobiste, jak podkreśla autor sztuki, będzie można zobaczyć w kolejnych miesiącach w stołecznym teatrze. Reżyser wskazuje, że w większości wystawianych dotychczas spektakli o objawieniach w Fatimie sala lizbońskiej placówki była wypełniona po brzegi, co zdaniem twórcy świadczy o dobrym przyjęciu musicalu przez portugalską publiczność. Kompozytor Filipe La Feria uważa, że udało mu się stworzyć dzieło zarówno dla wierzących, jak i niewierzących. Sprecyzował, że od dłuższego czasu planował wystawienie opery opowiadającej o objawieniach maryjnych z 1917 roku, ale celem sztuki muzycznej o Fatimie była chęć przybliżenia każdej osobie, bez względu na przekonania, okoliczności niecodziennych zdarzeń w tej małej portugalskiej miejscowości. Zaznaczył, że objawienia zasługują na przybliżenie ich widzom, ponieważ stały się istotnym wydarzeniem religijnym „w ważnych czasach końca I wojny światowej”.

Sztuka o objawieniach w Fatimie, które rozpoczęły się 13 maja 1917 roku i trwały przez pół roku, wystawiana jest po portugalsku. W trakcie spektaklu, w którym podkreślana jest też silna więź św. Jana Pawła II z sanktuarium fatimskim, wyświetlane są napisy po angielsku oraz hiszpańsku.

W rozmowach z mediami La Feria podkreśla, że chciałby poprzez swoją sztukę dotrzeć do wszystkich z przekazem dotyczącym objawień w Fatimie, gdzie Maryja ukazywała się trójce dzieci rolników. Wskazał na jego zdaniem interesujące okoliczności objawień. – To był bardzo ciekawy rok. Obfitował on w wiele różnych wydarzeń: trwała I wojna światowa, zaczynała się na świecie szerzyć zaraza, a w Fatimie doszło do objawień – wyjaśnił La Feria, dodając, że wydarzenia te w przyszłości miały swoje konsekwencje, wśród których było szybkie rozprzestrzenianie się przesłania o potrzebie nawrócenia, pokuty oraz modlitwy.

W poszukiwaniu świętości

Tegoroczna jesień przyniosła w Portugalii kolejny musical o tematyce religijnej, wystawiany na deskach czołowego lizbońskiego teatru – imienia Luisa de Camoesa, a także w Coliseu w Porto. Sztukę zatytułowaną Therese Martin – Musical inspirowany Świętą Tereską zobaczyły już tysiące osób, wśród których znalazł się nawet prezydent Portugalii Marcelo Rebelo de Sousa. Przedstawienie o francuskiej świętej przygotował zespół artystów, w tym grupa młodzieży katolickiej związanej z zakonem karmelitów bosych, czyli zgromadzeniem, w którym żyła Święta Teresa z Lisieux, zwana też Świętą Teresą od Dzieciątka Jezus, urodzona w 1873 roku w wielodzietnej rodzinie zegarmistrza.

W gronie widzów nowego musicalu dominowała młodzież, w tym zarówno uczniowie szkół katolickich, jak też młode osoby w ogóle niezwiązane z Kościołem, jego wspólnotami czy placówkami oświatowymi. Zarówno aktorzy spektaklu jak i widzowie podkreślali, że odbierają musical jako formę opowieści o świętości oraz poszukiwaniu powołania.

Sztuka współautorstwa Matilde Trocado powstała z okazji stulecia kanonizacji francuskiej zakonnicy zmarłej na gruźlicę w wieku zaledwie 24 lat w klasztorze w Lisieux. Już w 1923 roku papież Pius XI ogłosił ją błogosławioną, a dwa lata później dokonał jej kanonizacji. Przedstawienie o młodej świętej oparte jest na myślach autorstwa św. Teresy oraz na muzyce francuskich kompozytorów, m.in. Maurice’a Ravela, Erika Satie i Claude’a Debussy’ego. Musical prezentuje też rodzinę oraz środowisko, w którym wzrastała przyszła karmelitanka bosa. – Ta postać nie przestaje fascynować także dzisiaj. Młoda, zaledwie 24-letnia dziewczyna mająca bardzo ograniczone otoczenie w postaci rodziny i sióstr z klasztoru umiera jako praktycznie nieznana, aby po zaledwie kilku latach stać się sławną na całym świecie. Chciałam właśnie opowiedzieć o tym fenomenie – wyznała Matilde Trocado, dodając, że znaczna część sztuki pt. Therese Martin – Musical inspirowany Świętą Tereską zawiera odniesienia do zapisków Francuzki, w tym do jej autobiografii zatytułowanej Dzieje duszy.

Przesłanie w rytmie techno

O świętości w dyskretny sposób próbuje opowiadać kapłan z północnej Portugalii Guilherme Peixoto. Zrobiło się o nim głośno w styczniu 2023 roku, kiedy zdecydował się pojawić ze swoimi nagraniami na TikToku. Szybko zdobył dużą popularność. W ciągu zaledwie dwóch dni jego konto w tej aplikacji odwiedziło trzy miliony internautów, co skłoniło księdza z gminy Povoa de Varzim do pozostania przy konsoli didżeja. Ksiądz Guilherme miał już wówczas spore doświadczenie w organizowaniu imprez muzycznych dla parafian i lokalnych społeczności, gdzie w trakcie dyskotek promował chrześcijańskie wartości. Jak twierdzi ks. Peixoto, muzyka elektroniczna stanowi podczas jego występów jedynie podkład pod cytaty z Biblii oraz „bardzo ważne przesłania” świętych. Wśród wypowiedzi regularnie wplatanych w techno przez portugalskiego artystę są m.in. przemówienie św. Jana Pawła II otwierające w 1978 roku jego papieski pontyfikat, a także Matki Teresy z Kalkuty przeciwko aborcji.

Uznawany przez portugalską opinię publiczną za „ekscentrycznego” ks. Guilherme Peixoto największą sławę zdobył podczas nocnego czuwania z papieżem Franciszkiem poprzedzającego zakończenie odbywających się w sierpniu 2023 roku Światowych Dni Młodzieży w Lizbonie. Jego występu wysłuchało wówczas blisko 1,5 mln osób, zarówno mieszkańców portugalskiej metropolii, jak też młodych, którzy przybyli z całego świata do aglomeracji Lizbony z okazji tego największego spotkania katolickiej młodzieży z papieżem.

Proboszcz, który miał długi

Kariera muzyczna portugalskiego duszpasterza nie zakończyła się po ostatniej edycji ŚDM. Jak przyznaje 50-letni kapłan, regularnie otrzymuje propozycje do poprowadzenia zabawy, dyskoteki lub wzięcia udziału w festiwalu muzycznym, również poza granicami Portugalii. W ciągu ostatniego roku ks. Guilherme pojawiał się też na spotkaniach młodych katolików, takich jak „Rejoice!” w portugalskiej stolicy. Wydarzenie to, z udziałem tysięcy osób, zorganizował patriarchat Lizbony na terenie parku Tagu, czyli tam, gdzie w 2023 roku odbyły się Światowe Dni Młodzieży. Współodpowiedzialny z ramienia lizbońskiego Kościoła za organizację „Rejoice!” Joao Clemente wyjaśnił, że za pośrednictwem tego wydarzenia chciano podziękować za ŚDM w Lizbonie, a także służyło ono pogłębieniu wiary ich uczestników. W trakcie trwającego dwa dni spotkania młodzi modlili się, dzielili świadectwem wiary, a także wspólnie bawili podczas koncertu, którego jedną z gwiazd był właśnie ksiądz didżej Guilherme.

Portugalski duszpasterz i artysta muzyczny nie ukrywa, że jego aktywność na scenie ma bliski związek z dawnymi problemami finansowymi parafii w miejscowości Amorim, w przeszłości znacznie zadłużonej. Kapłan przyznaje, że gromadzone dzięki jego występom muzycznym środki pomogły zasilić kasę lokalnego Kościoła, tak aby wyprowadzić na prostą finanse parafialne, które jemu jako proboszczowi spędzały sen z powiek. Równocześnie dzięki występom z muzyką techno udało mu się dotrzeć z przesłaniem chrześcijańskim do bardzo wielu ludzi. Podkreślił, że nigdy nie szukał sławy, a jedynie postanowił zostać didżejem ze względu na potrzeby parafii, a także po to, aby „nawiązać dialog z młodzieżą”.

Występujący pod pseudonimem artystycznym DJ Padre Guilherme duchowny przyznał, że muzyką techno i koncertowaniem zainteresował się dopiero po powrocie do Portugalii z misji kapelana wojskowego, które odbył w Afganistanie oraz w Kosowie. Wskazał na pozareligijny wątek swojej działalności – popularność wśród osób często dalekich od Kościoła, które finansują jego działania. Ksiądz Guilherme sprecyzował, że większość jego koncertów, podczas których prowadzi misję duszpasterską, opiera się na środkach wypłacanych mu przez kluby muzyczne, dyskoteki oraz organizatorów festiwali. W czasie jednej z konferencji w seminarium duchownym w Coimbrze duchowny wyznał, że poprzez muzykę elektroniczną z przesłaniem chrześcijańskim próbuje dotrzeć właśnie do osób pozostających poza Kościołem. Dodał, że kluczowe w jego misji ewangelizacyjnej jest nie tylko realizowanie projektu muzycznego, ale też promowanie swojej działalności muzycznej za pośrednictwem sieci społecznościowych, w których ma licznych sympatyków, a także „ludzi ciekawych jego twórczości”. – Poprzez moje publikacje zamieszczane w sieciach osoby, które nie brały udziału w takich koncertach jak moje, mogą wcześniej dowiedzieć się, jakiej muzyki będą mogły posłuchać podczas imprezy – dodał portugalski didżej.