Ekościema kwitnie

Ponieważ jesteśmy coraz bardziej zainteresowani ochroną środowiska, to coraz więcej firm stawia na ekologiczną ofertę. Problem w tym, że niektóre z nich budują fałszywe wrażenie, że ich produkty i usługi są bardziej zielone niż w rzeczywistości.
Czyta się kilka minut
fot. New Africa/Adobe Stock
fot. New Africa/Adobe Stock

Wpływ na środowisko staje się jednym z najistotniejszych kryteriów wyboru produktu – obok jego ceny, składu czy działania. Zaufanie polskich konsumentów do takich deklaracji jest wyższe niż średnia w Unii Europejskiej. Zgodnie z najnowszym badaniem Consumer Conditions Survey 54 proc. polskich konsumentów uznaje za wiarygodne większość deklaracji dotyczących wpływu towarów i usług na środowisko (średnia dla UE wynosi 50 proc.). Tym bardziej przekazy o ekologiczności powinny być jasne i rzetelne. Jeśli sugerują więcej niż wynika z cech produktu, mogą być greenwashingiem, czyli przedstawianiem produktu lub działalności firmy jako bardziej przyjaznych środowisku, niż jest faktycznie.

Jest wszędzie

Greenwashing, w języku polskim nazywany „ekościemą” lub „zielonym kłamstwem”, to zjawisko odnoszące się do działań na przykład marek odzieżowych, kosmetycznych, koncernów paliwowych i energetycznych, gigantów spożywczych i wielu innych. Najczęściej to określenie odnosi się do takich działań firm, które wprowadzają klientów w błąd lub nawet rozpowszechniają dezinformację, jeśli chodzi o ochronę środowiska bądź klimatu. Samo pojęcie wywodzi się od wybielania, tuszowania (ang. whitewashing). A ponieważ problematyka ochrony środowiska staje się coraz ważniejsza, to przedsiębiorstwom opłaca się inwestować w działania, które pochwalą później konsumentki i konsumenci wrażliwi na te kwestie. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy decyzje nagłaśniane w kampaniach promocyjnych nie są aż tak bardzo przyjazne dla planety, jak próbuje się to zaprezentować.

Greenwashing jest wszędzie. Na półkach sklepowych pełno jest żywności oznaczonej jako „bio”, gdy tymczasem część z tych produktów ma nieweryfikowany skład. Firmy kosmetyczne naklejają certyfikaty, których pozyskiwanie ma niejasną procedurę, zdarzają się wręcz graficzne podróbki uznanych certyfikatów takich jak np. Ecocert. W drogeriach są całe półki oznaczone na zielono jako dział ekologiczny, tymczasem większość z nich jest opakowana w jednorazowy plastik, a ich składy niczym nie różnią się od pozostałych produktów. Jeśli chodzi o odzież, to przykładem ekościemy jest kolekcja „Conscious” marki H&M. Deklarowano, że jest to moda zrównoważona, oparta na stosowaniu bawełny organicznej i poliestru z recyklingu. Okazało się jednak, że w produkcji tej kolekcji używano jeszcze więcej szkodliwej chemii tekstylnej niż w produktach do niej nienależących. Greenwashing stosowany jest także w motoryzacji. We wrześniu 2015 roku ujawniony został proceder montowania w samochodach koncernu Volkswagen Group oprogramowania, które pozwalało na manipulowanie wynikami pomiarów emisji z układu wydechowego w pojazdach.

Sprawę monitoruje wiele organizacji na świecie, m.in. na prowadzonej przez EnviroMedia stronie greenwashingindex.com można oceniać obecne na rynku reklamy pod kątem wprowadzania w błąd. W Polsce problemem tym zajmują się organizacje pozarządowe, jednak to Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) może nakładać na firmy stosujące ekościemę konkretne sankcje.

Greenwashing po polsku

Słynnym przykładem zielonego kłamstwa w Polsce był Hotel Arłamów, który reklamował się jako miejsce przyjazne naturze. W roku 2022 jedna z organizacji pozarządowych wykazała, że wszystkie hotelowe ścieki trafiały do potoku w pobliskim rezerwacie, co zdyskredytowało ośrodek jako miejsce ekologiczne.

We wrześniu tego roku UOKiK zakwestionował komunikację L’Oréal Polska dotyczącą właściwości środowiskowych kosmetyków Garnier i postawił spółce zarzut naruszania zbiorowych interesów konsumentów. Chodzi o opracowany przez grupę L’Oréal „Zielony System Znakowania Produktów”, który był stosowany na stronie internetowej marki Garnier od sierpnia 2021 do czerwca 2025 roku, kiedy to w toku postępowania prowadzonego przez UOKiK spółka zaniechała tej praktyki. System miał pomagać konsumentom ocenić i porównać wpływ kosmetyków na środowisko w skali od A do E. Oceny uzupełniały zielone grafiki i hasła takie jak „Wybieraj zrównoważone produkty!”. Konsumenci nie byli jednak jasno informowani o tym, że kosmetyki porównywano wyłącznie z innymi produktami grupy L’Oréal, a nie z szerszą ofertą rynkową.

„Jeśli chcemy ograniczać swój wpływ na środowisko, musimy wiedzieć, co naprawdę oznacza zielona ocena produktu. Kryteria muszą być czytelne, tak aby było wiadomo, co dokładnie kryje się za cyfrą, literą czy gwiazdkami. Firmy nie powinny wykorzystywać proekologicznych postaw konsumentów do tworzenia przekazu, który może wprowadzać ich w błąd” – skomentował postanowienie prezes UOKiK Tomasz Chróstny. 

Jeśli zarzut się potwierdzi, spółce grozi kara do 10 proc. obrotu. To nie pierwsze działania UOKiK dotyczące greenwashingu. Wcześniej zarzuty usłyszały Allegro, DHL, DPD, InPost oraz Bolt, Tchibo i Zara.

Na wokandzie

W ubiegłym roku Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi złożyła pozew przeciwko firmie Nestlé Polska za wprowadzające w błąd praktyki marketingowe. Sprawa dotyczy wody Nałęczowianka – polskiej marki, która jest własnością międzynarodowego koncernu. Chodzi o hasła umieszczane na plastikowych butelkach i zgrzewkach: „Jestem w 100 proc. z plastiku PET z recyklingu* (*nie dotyczy zakrętki i etykiety)”, „Jestem wykonana z innej butelki” czy „Nadaję się do recyklingu”. Zdaniem ClientEarth tego rodzaju hasła tworzą wrażenie, że jednorazowy plastik nie jest zagrożeniem dla środowiska i domaga się zaprzestania ich stosowania.

Według Programu Środowiskowego ONZ co roku na świecie powstaje 460 mln ton plastiku, z czego około dwóch trzecich to produkty jednorazowego użytku. Większość z nich staje się odpadem, a recykling obejmuje jedynie niewielką część zużytych tworzyw, reszta trafia do spalarni, na wysypiska lub bezpośrednio do środowiska, zanieczyszczając lasy, rzeki i oceany, a także zagrażając życiu zwierząt i zdrowiu ludzi.

„Walka z greenwashingiem to krok w kierunku ograniczania nadprodukcji plastiku i zwiększania odpowiedzialności korporacyjnej. Jeśli wielkie koncerny zniekształcają rzeczywistość za pomocą zabiegów marketingowych, naszym zadaniem jest to prostować. Takie działania nie tylko wprowadzają w błąd, ale są także niezgodne z prawem” – skomentowała złożenie pozwu Kamila Drzewicka, starsza prawniczka w Fundacji ClientEarth.

W ocenie prawa konsumenckiego kluczowe jest to, jak przekaz zrozumiał odbiorca, i to właśnie na tej podstawie ClientEarth zdecydowała się złożyć pozew. Nestlé Polska nie zgadza się z zarzutami postawionymi przez Fundację ClientEarth i broni swojego stanowiska w postępowaniu sądowym, które rozpoczęło się przed miesiącem.

W Polsce systemowa walka z ekościemą i naciąganiem klientów na „zielone” dopiero się zaczyna, ale takich spraw przybywa i stają się coraz głośniejsze. Nie oznacza to jednak, że jako klienci nie mamy szans na nabycie produktów, które są faktycznie bardziej przyjazne dla środowiska, i zamiast patrzeć na zielony kolor opakowania, sprawdzajmy, z czego zostały wyprodukowane.

 

Cały artykuł przeczytasz z aktywną subskrypcją

Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.

Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.

Polecane

Subskrypcja miesięczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp do treści przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Subskrypcja odnawia się automatycznie, rezygnujesz w dowolnym momencie
  • Po miesiącu próbnym 19,90 miesięcznie
1.00 zł

Subskrypcja roczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Korzystasz ze wszystkich treści za znacznie mniejsze pieniądze 
  • Otrzymujesz 25% rabatu i oszczędzasz 66 zł
  • Tylko 3,33 zł za wydanie
172.90 zł

Artykuł pochodzi z numeru 47/2026