Czekając na Trzech Króli

W polskiej kulturze tradycje związane z okresem Bożego Narodzenia są szczególnie barwne i uroczyste. Choć niekiedy nie brak w nich kiczu, to jednak oddają całą szczerość, otwartość i różnobarwność polskiej duszy. Bo właśnie w tradycjach najlepiej widzimy narodowe cechy, kulturowe zależności oczywiste nad Wisłą, a niekiedy niezrozumiałe gdzieindziej. Nie przez przypadek wiele zwyczajów powstało w XIX wieku, gdy narodową duszę wypełniała epoka romantyzmu.

Paradoks świątecznych tradycji polega na tym, że aby były żywe, muszą nieustannie się zmieniać. Nie ma więc nic niestosownego w tym, że z roku na rok wprowadzamy pewne modyfikacje do sposobu świętowania – a więc wspólnego sposobu spędzania czasu. Co roku wszak udoskonalamy przepisy na ulubione dania świąteczne, czasem modyfikujemy listę dań, bo smaki zmieniają się z wiekiem. Odkrywamy też nowe sposoby wspólnego spędzania czasu, zwiedzanie szopek w kościołach, oglądanie świątecznych dekoracji na reprezentacyjnych ulicach naszych miast czy miasteczek. Nawet tradycja oglądania filmu Kevin sam w domu – nie, naprawdę jej nie lekceważę – narodziła się dopiero w połowie lat 90., gdy film zaczęły pokazywać telewizje. Nie wspominając już o karpiu, który podbił masowo polskie wigilijne stoły dopiero w czasach PRL.

Jedną z nowych a pięknych tradycji są organizowane w uroczystość Objawienia Pańskiego, potocznie zwaną świętem Trzech Króli, przemarsze ulicami polskich miast. W papierowych koronach, w przebraniach, przy dźwięku kolęd, świetny pomysł na to, by gromadzić się razem i manifestować swoją radość z tego wspaniałego okresu świątecznego.

Kilka lat temu ten dzień uczyniono wolnym od pracy, tak samo – jak w tym roku po raz pierwszy – mieliśmy wolną Wigilię. Przemawia do mnie uzasadnienie wolnego w Wigilię – które przygotowali – co ciekawe – politycy walczącej o świeckość państwa lewicy. Otóż bez względu na wiarę Wigilia jest już elementem polskiej tradycji, warto dać wszystkim szansę na to, by nie spędzali tego dnia na ostatnich zakupach ani udając, że pracują w biurze, ale by wszyscy mogli być w tym dniu razem.

A Trzech Króli? Może warto przed tą uroczystością w tym roku nieco oddzielić mitologię związaną z tym upamiętnieniem od jej teologicznego sensu. Nie, Ewangelie nie mówią nam o tym, że przybyli królowie, nie mówią nawet, że przybyszów było trzech. Złożyli trzy dary: złoto, kadzidło i mirrę. Ewangelia mówi, że byli mędrcami ze Wschodu. Sens teologiczny tego święta wskazuje, że Jezus przyszedł nie tylko do Żydów, ale też do narodów całego świata. Choć to ostatnio niepopularne, ale to święto może nas wieść ku międzyreligijnemu dialogowi. Pismo Święte nie mówi nam, że oni się nawrócili (zresztą nawrócenie przed zmartwychwstaniem to coś zupełnie innego), raczej oddali cześć Bogu-Człowiekowi i wrócili do swych krajów. Być może do śmierci pozostali wierni swoim religiom, kultywowali swoje tradycje. Może więc inaczej powinniśmy popatrzeć na międzyreligijny dialog?