Ochrona dóbr osobistych człowieka

Na podstawie Konstytucji RP oraz prawa cywilnego, każdemu człowiekowi przysługują takie dobra osobiste, jak: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska.

Dobra te są objęte ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach, to jest np. w prawie karnym, administracyjnym, autorskim, wynalazczym. Ponadto ochronie podlegają także wszystkie uprawnienia związane z określonymi dobrami, jak choćby prawo do pochówku i kultywowanie pamięci zmarłych.

Ochronie podlegają poufne dane dotyczące zdrowia, a także dane osobowe. Cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Według orzeczeń Sądu Najwyższego, naruszenie czci może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące ją narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności.

Należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że krytyka jest dozwolona, jeżeli zostaje podjęta w interesie społecznym, ogólnym i jest rzeczowa oraz rzetelna. Nie ma takiego charakteru krytyka w celu dokuczenia innej osobie i jej szykanowania.

Osoba, której dobra osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne.

Przepisy prawa cywilnego wprowadziły domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Zatem kto twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musi wykazywać bezprawności.

Osoba pokrzywdzona może żądać od osoby, która dopuściła się naruszenia jej dóbr osobistych, aby złożyła oświadczenie o określonej treści. Ponadto pokrzywdzony może domagać się zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty określonej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych prawa cywilnego.

Właściwymi do rozpoznawania spraw związanych z naruszeniem dóbr osobistych są sądy okręgowe.