W papieskich podróżach najbardziej widoczny moment jest zarazem najmniej tajemniczy. Samolot ląduje na płycie lotniska, otwierają się drzwi, u szczytu schodów pojawia się papież, na którego czekają prezydent, biskupi, dzieci z kwiatami, orkiestra i kamery, a wszystko wygląda tak, jakby pielgrzymka zaczynała się właśnie wtedy. W rzeczywistości w tym momencie jest jej ostatni, choć zasadniczy, etap – po miesiącach rozmów, sprawdzania, skracania i negocjowania każda minuta musi być zaplanowana. Zanim papież zrobi pierwszy krok na ziemi odwiedzanego kraju, setki ludzi muszą odpowiedzieć na tysiące pytań nie tylko o logistykę i bezpieczeństwo, a przede wszystkim o sens: po co następca św. Piotra ma pojechać właśnie tam i właśnie teraz? Ale to Stolica Apostolska ostatecznie na te pytanie odpowiada.
Jesień zapisana w geografii
W przypadku najbliższych podróży Leona XIV próg został już przekroczony. Od 25 do 28 września papież odwiedzi Francję. Program jest szczegółowy i sam w sobie układa się w opowieść. Najpierw Paryż: Pałac Elizejski, UNESCO, nieszpory w Notre-Dame i spotkanie z młodymi na Stade de France. Potem centrum wspierające migrantów, katechumeni i nowo ochrzczeni, Msza św. na Placu Zgody. Następnie Lourdes: Grota Massabielska, chorzy, francuscy biskupi, siostry klauzurowe i wieczorna procesja ze świecami. Na końcu Metz, spotkanie międzyreligijne i rozmowa o europejskich korzeniach, pokoju oraz jedności. To nieprzypadkowy zbiór przystanków, bo każda dobra pielgrzymka papieska jest rodzajem encykliki pisanej w ruchu. Miejsca zastępują przypisy, spotkani ludzie stają się argumentami, a kolejność wydarzeń buduje tezę. We Francji Leon XIV przejdzie od republikańskich instytucji i światowej kultury, przez młodych, migrantów i ludzi dopiero odkrywających wiarę, aż do Lourdes i pytania o duchowe źródła Europy.
Jeszcze mocniejszy będzie listopad. Od 6 do 17 listopada Leon XIV odwiedzi Urugwaj, Argentynę i Peru. Najpierw Montevideo, Paysandú i Florida, później Buenos Aires, Córdoba i Luján, wreszcie Lima, Chiclayo, Cusco i Pucallpa. Pełny program nie został jeszcze opublikowany, ale już sama mapa odsłania ciężar tej podróży. Urugwaj należy do najbardziej zsekularyzowanych społeczeństw Ameryki Łacińskiej i nie gościł papieża od czasów Jana Pawła II. Argentyna czeka jeszcze dłużej. Franciszek, choć był pierwszym papieżem z tego kraju, nigdy jako papież do ojczyzny nie przyjechał. Leon XIV pojedzie więc do Buenos Aires obciążonego pamięcią nieobecności swojego poprzednika, do kraju głęboko spolaryzowanego i doświadczającego społecznych kosztów gwałtownych reform gospodarczych. Wizyta w sanktuarium Matki Bożej w Luján będzie miała znaczenie dalece wykraczające poza jeden punkt programu. Peru jest zaś dla Leona XIV czymś więcej niż kolejnym krajem na trasie. To druga ojczyzna, miejsce pracy misyjnej i biskupiej, kraj, którego jest obywatelem. Powrót do Chiclayo będzie pierwszym w tym pontyfikacie spotkaniem papieża z ludźmi, którzy znali go długo, nim włożył białą sutannę. W takich chwilach protokół musi ustąpić pamięci. Można przygotować trasę przejazdu i wyliczyć minuty, ale nie da się zaplanować tonu powitania człowieka, który wraca do domu już jako biskup Rzymu. Zwłaszcza w tamtej części świata.
Warto też dostrzec miejsca nieobecne, jak Kolumbia, która nie znalazła się na listopadowej trasie, choć w ostatnich miesiącach ponownie doświadczyła krwawej przemocy, a teraz także tragicznego trzęsienia ziemi. Brak tego kraju w programie nie oznacza braku papieskiej uwagi, papieskie podróże nie są rankingiem cierpienia ani nagrodą dla tych, którzy najbardziej zasługują na obecność Ojca Świętego. Podobne emocje budziły Stany Zjednoczone. Wydawało się, że pierwszy papież urodzony w USA mógłby odwiedzić ojczyznę w roku 250-lecia niepodległości. Zaproszeń i oczekiwań nie brakowało. Watykan przeciął jednak spekulacje w lutym: Leon XIV nie pojedzie do Stanów Zjednoczonych w 2026 roku, choć sam papież wyraził pragnienie, by tam się udać. Jubileusz otrzymał papieski list, ale nie pielgrzymkę. Co więcej, 4 lipca papież był na Lampedusie, w miejscu, które przypomina Zachodowi nie o potędze, lecz o odpowiedzialności za ludzi szukających ratunku. Także nieodbyta podróż potrafi stać się częścią przesłania.
Od zaproszenia do decyzji
Jak zatem wybiera się kierunki papieskich pielgrzymek? Wszystko zaczyna się zwykle od dwóch zaproszeń: państwowego i kościelnego. Samo zaproszenie niczego jednak nie przesądza. Trafia do procesu rozeznania, w którym ważną rolę odgrywają Sekretariat Stanu, miejscowa nuncjatura apostolska, episkopat i przedstawiciele kraju zapraszającego. Analizuje się znaczenie duszpasterskie, sytuację polityczną, relacje między państwem i Kościołem, bezpieczeństwo, kalendarz wyborczy, możliwości organizacyjne i kondycję papieża. Sprawdza się też, czy kilka krajów można połączyć w jedną spójną trasę i czy podróż ma wyrazisty temat. Ostateczna decyzja należy do papieża. Dlatego watykańska cisza nie jest pustką, ale przestrzenią, w której decyzja może dojrzeć bez nacisku. Zbyt wczesne ogłoszenie sukcesu przez jedną ze stron utrudnia pracę: zamienia duszpasterskie rozeznanie w plebiscyt, a papieża stawia w sytuacji, w której każda późniejsza zmiana wyglądałaby jak odmowa albo afront. W Rzymie im głośniej mówi się, że coś „już jest ustalone”, tym uważniej warto sprawdzać, kto właściwie to ustalił. Dopiero po przyjęciu zaproszenia i ustaleniu terminu zaczyna się właściwa machina organizacyjna. Pierwszy program przygotowany przez gospodarzy jest prawie zawsze zbyt długi. Watykańscy wysłannicy przyjeżdżają więc, aby przede wszystkim skreślać. Oglądają miasta i miejsca celebracji, a następnie wracają jeszcze kilka razy. Liczą nie tylko kilometry i minuty, lecz także schody, przejścia, czas odpoczynku i liczbę osób, które papież będzie mógł rzeczywiście spotkać.
Za widoczną postacią w białej sutannie stoi niewidzialna wspólnota pracy. Nuncjusz i jego współpracownicy łączą Rzym z miejscowym Kościołem oraz władzami. Biskupi i diecezjalne zespoły określają duszpasterskie cele. Państwo odpowiada za bezpieczeństwo, transport i infrastrukturę. Watykańska żandarmeria współpracuje ze służbami gospodarzy. Liturgiści uzgadniają celebracje, tłumacze pracują nad tekstami, specjaliści od protokołu pilnują gestów i pierwszeństwa, a służby prasowe organizują pracę dziennikarzy przemieszczających się razem z papieżem. Przez dziesięciolecia symbolem tej pracy był Alberto Gasbarri, świecki pracownik Radia Watykańskiego, który przygotowywał podróże Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka. Nazywano go czasem papieskim „tour operatorem”, lecz jego zadanie niewiele miało wspólnego z wygodnym biurem podróży. Kiedy na przykład w 1988 roku samolot Jana Pawła II, lecący do Lesotho, z powodu pogody musiał wylądować w RPA, trzeba było natychmiast zorganizować lądowy przejazd około dwustu osób na dystansie setek kilometrów. Papieska pielgrzymka jest liturgią, dyplomacją i logistyką w jednym, a czasem i zarządzaniem kryzysem w praktyce.
Zaproszenie to jeszcze nie zapowiedź
Na tym tle warto czytać wiadomości o możliwej pielgrzymce Leona XIV do Polski. 5 sierpnia 2026 roku wicepremier Radosław Sikorski spotkał się z przewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski abp. Tadeuszem Wojdą. Komunikaty MSZ i KEP mówiły o „rozpoczęciu przygotowań” do pierwszej wizyty obecnego papieża w kraju. Przypomniano, że formalne zaproszenia przekazali Leonowi XIV prezydenci Andrzej Duda i Karol Nawrocki, premier Donald Tusk oraz Prezydium KEP. Po stronie państwowej koordynację ma prowadzić MSZ. To oczywiście ważna wiadomość, ale nie jest ona równoznaczna z watykańską zapowiedzią pielgrzymki. Najważniejsze zdanie w obu komunikatach brzmi: „Termin pielgrzymki nie jest jeszcze znany”. Dopiero po jego ustaleniu ma zostać powołany wspólny zespół organizacyjny. Innymi słowy, Polska przygotowuje się do możliwości wizyty, a nie do wizyty już wpisanej do kalendarza papieża. Tymczasem zaczynamy już dzielić skórę na niedźwiedziu: rozważać rok, miasta, sanktuaria i rocznice, układać listę spotkań, a nawet przewidywać tematy papieskich wystąpień. Jednym z naturalnych punktów odniesienia jest 150. rocznica objawień w Gietrzwałdzie, przypadająca w 2027 r., ale wówczas odbędą się u nas wybory, rok ten jest więc wykluczony. Polska ma też inne mocne argumenty: żywą pamięć Jana Pawła II, wizytę Benedykta XVI w 2006 r., Światowe Dni Młodzieży w 2016 r. oraz Kościół, który mimo wszystkich kryzysów pozostaje istotną częścią europejskiego katolicyzmu. Żaden z tych argumentów nie jest jednak datą w papieskim kalendarzu.
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Rozpocznij od 14 dni bezpłatnego dostępu lub zakup subskrypcję od razu na rok i oszczędź pieniądze.
