Książka Opętanie, autorstwa prof. UAM Agnieszka Chwieduk i dr hab. Małgorzaty Grzywacz, przygląda się jednemu z najbardziej kontrowersyjnych i emocjonujących zjawisk. Autorki pokazują, że opętanie nie jest wyłącznie tematem filmów grozy, doniesień medialnych czy sporu między nauką a wiarą. To przede wszystkim złożone doświadczenie, które dotyka pytań o człowieka, jego cierpienia, przekonań i miejsca duchowości we współczesnym świecie.
W tej książce spotykają się różne perspektywy: antropologiczna, psychiatryczna, religijna. Autorki oddzielają filmowy horror i medialne epatowanie grozą od rzeczywistego doświadczenia człowieka – pokazują, jak kultura, przekonania oraz język, którym opisujemy świat, wpływają na nasze rozumienie opętania. Nie lekceważą napięcia między nauką a wiarą. Podkreślają, że niezależnie od tego, jak interpretujemy opętanie, człowiek potrzebuje przede wszystkim mądrego, odpowiedzialnego wsparcia, a jego cierpienia nie wolno ignorować ani wykorzystywać do podsycania sensacji.
„Warto mówić i pisać o opętaniu właśnie z uwagi na fakt cierpienia. Osoby, które identyfikują w swoim życiu opisywane tu trudności, powinny odczuwać społeczne wsparcie i w ten sposób nabierać odwagi do walki o siebie. O opętaniu, nawet jeśli nie godzimy się na jego chrześcijańską interpretację, należy rozmawiać racjonalnie i w dialogu, zawsze w trosce o konkretnego człowieka” – napisała dr Beata Raszczyk MChR.
Książka powstała z przekonania, że o opętaniu zbyt często mówi się w skrajnie uproszczony sposób – jak o: zabobonie, fikcji, objawie zaburzeń psychicznych albo sensacyjnym motywie popkultury.
Autorki proponują spokojną, wielowątkową analizę, w której spotykają się perspektywa antropologiczna i kulturoznawcza, religioznawcza, psychiatria i psychologia, a także spojrzenie Kościoła katolickiego oraz wybranych środowisk protestanckich. Sporo miejsca poświęcają przy tym zagadnieniu samych przekonań – ich znaczeniu i właściwości. Pokazują, że sposób rozumienia opętania zależy od kulturowych i społecznych przekonań o świecie. To, co w jednych społecznościach jest akceptowaną częścią rzeczywistości duchowej, w kulturze Zachodu bywa przemilczane, ośmieszane lub sprowadzane do języka medycyny i mediów. Szczególną uwagę poświęcają roli mediów i sztuki filmowej. Opętanie przestaje tam być realnie przeżywanym doświadczeniem, a staje się obrazem karmionym sensacją, polityką i wyobraźnią artystyczną.
Ważnym wątkiem publikacji jest także dialog między nauką a religią. Autorki podkreślają, że psychiatria i psychologia oraz podejścia katolickie i protestanckie, mimo odmiennych języków i założeń, mogą szukać wspólnego obszaru zrozumienia.
Książka powstała w szczególności z myślą o osobach, które identyfikują się z wyznaniem katolickim oraz z różnymi nurtami protestantyzmu.
O autorkach:
Agnieszka Chwieduk – prof. UAM, dr hab., filolożka (język francuski i rumuński), antropolożka społeczna, pracuje w Instytucie Antropologii i Etnologii UAM w Poznaniu. Zainteresowania naukowe i badawcze rozwija w czterech obszarach: w antropologii medycznej/psychiatrycznej, w antropologii lokalności, studiów nad migracjami i performatywności, w badaniach etnograficznych oraz w dydaktyce akademickiej. Interesują ją szczególnie tzw. grupy trudnego dostępu w przestrzeniach totalizujących i małych społecznościach (lokalnych). Jej najnowsze doświadczenia eksploracyjne dotyczą migracji/detencji w Strzeżonych Ośrodkach dla Cudzoziemców w Polsce (2018–2019), w ramach projektu „Przestrzenie detencji: aspekty formalno-organizacyjne i społeczno-kulturowe”, zaś wcześniejsze badania związane były z zagadnieniami etniczności, tożsamości i lokalności w jednoczącej się Europie, m.in. z obszarów Rumunii, Francji (Alzacja) i Polski. Jest autorką i współautorką trzech monografii, 50 artykułów oraz współredaktorką czasopisma „LUD”, wiodącego polskiego periodyku z zakresu etnologii i antropologii kulturowej.
Małgorzata Grzywacz – dr hab. w zakresie nauk o kulturze i religii, prof. w Instytucie Kulturoznawstwa UAM, sekretarz naukowa Centrum Badań im. Edyty Stein UAM (2003–2024), historyczka religii, germanistka i tłumaczka. Autorka wielu prac z zakresu powiązań kultur i literatur niemieckojęzycznych oraz duchowości chrześcijańskiej, religijności w systemach totalitarnych, dialogu chrześcijańsko-żydowskiego, relacji niemiecko-izraelskich. Związana z badaniami herstorycznymi z perspektywy religioznawczej. Członkini zarządu European Society of Women in Theological Research (Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Badań Teologicznych Kobiet). Laureatka Nagrody im. św. Edyty Stein (2024).
Publikacja ukazała się w ramach serii Pszenica i Kąkol.
O serii:
Pszenica i Kąkol to seria książek dotyczących powiązań pomiędzy teologią, duchowością a praktyką życia chrześcijańskiego. Zamiarem autorów jest refleksja na temat tego: „(…) co jest ewangeliczną pszenicą, a co zasiewem Złego, kąkolem”. W poszczególnych tomach autorzy szukają odpowiedzi na pytania, m.in. o to: Jak nowe formy religijne zaspokajają duchowy głód człowieka? Czy da się z nich coś zaczerpnąć? Czy można korzystać z orientalnych technik medytacyjnych, wschodnich sztuk walki czy też chińskich praktyk leczniczych? Czy magia jest czymś niebezpiecznym dla człowieka? Jak roztropnie korzystać z rozmaitych ofert rozwoju, aby nie zatracić perspektywy wzrostu w miłości chrześcijańskiej? Które z doktryn, obrzędów czy metod medycyny alternatywnej mogą być niebezpieczne dla wiary chrześcijańskiej i prowadzą człowieka na duchowe bezdroża, a nawet przyczyniają się do utraty zdrowia psychofizycznego czy wręcz możliwości zbawienia? A także: Czy mamy wierzyć wszystkim nowym prorokom albo objawieniom prywatnym, zwłaszcza wieszczącym rychły koniec świata? Czy każda pobożność prowadzi ku Bogu? Jakie praktyki wypaczają naszą duchowość? W jaki sposób Kościół rozumie cud czy uzdrowienie? Co to znaczy czytać Biblię „po katolicku”? Kiedy dana wspólnota jest zdrowa i można w niej wzrastać, a kiedy staje się ona sektą, która zamyka człowieka na Chrystusa? Kim powinien być świecki lider i jaka jest jego rola we wspólnocie kościelnej?
Patronat nad książką objęli: „Gość Niedzielny”, kwartalnik „Niedziela. Magazyn”, „Przewodnik Katolicki”, „Idziemy”, miesięcznik „W drodze”, dominikanie.pl, wiara.pl, misyjne.pl, Radio Doxa, Radio Nadzieja, Radio Emaus
Opętanie
Agnieszka Chwieduk, Małgorzata Grzywacz
W drodze 2026
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.
