Kiedy papież wraca do domu. Pielgrzymka Leona XIV do Ameryki Łacińskiej

Łatwo byłoby ułożyć z tej pielgrzymki wzruszającą opowieść o powrocie do domu. Ale słowo „dom” pojawiało się także w pytaniu o tych, którzy nie mogą bezpiecznie wrócić do domu, nie mają do czego wracać albo których nikt nie spodziewa się z powrotem.
Czyta się kilka minut
Przemówienie papieża Leona XIV podczas ceremonii powitalnej na Placu Niepodległości, w ramach oficjalnej wizyty w Urugwaju, Montevideo, 6 listopada 2026 r. | fot. Simone Risoluti/Vatican Media/Vatican Pool/Getty Images
Przemówienie papieża Leona XIV podczas ceremonii powitalnej na Placu Niepodległości, w ramach oficjalnej wizyty w Urugwaju, Montevideo, 6 listopada 2026 r. | fot. Simone Risoluti/Vatican Media/Vatican Pool/Getty Images

W sobotę 14 listopada Leon XIV wyszedł z rezydencji biskupiej w Chiclayo i pieszo przeszedł do katedry Najświętszej Maryi Panny. Wszedł bocznym wejściem, zatrzymał się na chwilę modlitwy w kaplicy Najświętszego Sakramentu, a potem wyszedł przed główne wejście, gdzie odbył się obrzęd koronacji wizerunku Niepokalanej. Niespełna dwanaście lat wcześniej w tej samej katedrze przyjął święcenia biskupie. Teraz, w modlitwie do Maryi, powiedział: „U Twego boku uczyłem się być pasterzem Chiclayo”. I to właśnie Jej powierzył swoją posługę następcy Piotra. Trzy dni wcześniej w Limie nazwał zaś Peru swoją ojczyzną. Jak to możliwe? Powiedział to w końcu człowiek urodzony w Chicago, który do Peru przyjechał w 1985 roku jako augustianin. Najpierw pracował w Chulucanas, później w Trujillo, gdzie równocześnie formował przyszłych zakonników, wykładał w seminarium i prowadził parafię. Do Chiclayo trafił w 2014 roku jako administrator apostolski. Peruwiańskie obywatelstwo otrzymał rok później, w 2015 roku, jeszcze przed mianowaniem go biskupem tej diecezji. W przemówieniu do władz w Limie wspominał ludzi, którzy otwierali przed nim drzwi, sadzali go przy stole i częstowali ceviche, tradycyjną peruwiańską potrawą. Obywatelstwo, tłumaczył, tylko potwierdziło więź, która istniała już wcześniej.

Z całej południowoamerykańskiej pielgrzymki papieża łatwo byłoby ułożyć po prostu wzruszającą opowieść o misjonarzu, który po latach wraca do swoich. Tyle że na trasie Leona XIV słowo „dom” pojawiało się również tam, gdzie wcale nie było łatwo o wzruszenie: w urugwajskiej dzielnicy, w której dzieci boją się drogi do szkoły, w argentyńskim więzieniu czy w peruwiańskiej Amazonii, gdzie ludzie giną, broniąc ziemi, na której żyją. Papież miał prawo cieszyć się własnym powrotem, w trzech odwiedzonych krajach pytał jednak także o tych, którzy nie mogą bezpiecznie wrócić do domu, nie mają do czego wracać albo których nikt nie spodziewa się z powrotem.

Urugwaj. Ile światła daje mały Kościół

W Montevideo 7 listopada, podczas czuwania na stadionie Centenario, papież mówił o doświadczeniu, które katolikom w Polsce coraz trudniej uznać za cudzy problem. Wiara nie przechodzi już z pokolenia na pokolenie tak łatwo jak kiedyś. Można dorosnąć, założyć rodzinę i przeżyć większą część życia, nie mając właściwie żadnego kontaktu z Kościołem. Leon nie przedstawiał jednak urugwajskich katolików jako ludzi, którym należy współczuć. Przeciwnie: uznał, że mogą pomóc innym wspólnotom zrozumieć, co znaczy być mniejszością. Mają bowiem za sobą lata życia w warunkach, do których inni dopiero się przyzwyczajają, kraj ten jest najbardziej zsekularyzowanym na całym kontynencie. Na wielkim stadionie Leon opowiedział o małym Betlejem, którego znaczenie nie wynikało z liczby mieszkańców ani z politycznej rangi. W dodatku przy narodzinach Jezusa właśnie tam zabrakło dla Niego miejsca. Papież nie pozwolił wierzącym poprzestać na rozpoznaniu w tej scenie obojętnego świata. Pytał także o ich własne domy, czas i sposób myślenia: czy jest w nich miejsce na słuchanie Chrystusa i na to, żeby Jego słowo coś w ich życiu zmieniło? Wobec sekularyzacji proponował więc najpierw rachunek sumienia, nie rachunek strat, bo o wiarygodności chrześcijan więcej mówi to, co robią, kiedy uczciwość ich kosztuje, niż to, ile miejsc potrafią zapełnić.

Tego samego dnia, przed czuwaniem, papież odwiedził parafię Matki Bożej z Guadalupe w Casavalle. Wspólnota pomogła wybudować mieszkania dla rodzin o skromnych dochodach. Życząc im, by miały coś więcej niż dach nad głową, Leon mówił o dzieciach, które nie idą do szkoły z obawy, że nie wrócą do domu, i o matkach, którym brakuje pieniędzy na jedzenie dla dzieci. Wysłuchał świadectw mieszkańców, a potem przypomniał rzecz ważną również dla ludzi szczerze zaangażowanych w kościelną pomoc: parafia może zareagować, gdy instytucje zawodzą, ale nie powinna na stałe ich zastępować. Instytucje są ważne. Na Katolickim Uniwersytecie Urugwaju mówił więc o sztucznej inteligencji, ale pytanie postawił nauczycielom, nie inżynierom: czy szkoła uczy odróżniać gromadzenie informacji od rozumienia świata? W przemówieniu do władz, gdy upominał się o ochronę życia przed narodzeniem, mówił równocześnie o odpowiedzialności ojców i o warunkach, w jakich rodzice mają wychowywać dzieci. Jednego od drugiego, podkreślał, nie można oddzielić. W Casavalle widać było, co to zdanie znaczy w praktyce.

Argentyna. Miejsce przy stole

W Argentynie nie sposób było uniknąć pytania o Franciszka. Leon nie próbował go omijać, ale też nie uczynił z podróży zastępczej wizyty swojego poprzednika. W Luján wspomniał o przywiązaniu Franciszka do tamtejszej Matki Bożej i przypomniał, że sam został wybrany 8 maja, w dniu Jej święta. Pod koniec mszy podziękował Argentyńczykom i powiedział, że czuł się u nich jak w domu. Zarazem, przywołując miejscową opowieść o figurze Maryi, która zatrzymała się w Luján, zaznaczył różnicę: wizerunek pozostaje z nimi, następca Piotra musi jechać dalej, dokądkolwiek pośle go Pan. W kraju poprzedniego papieża trudno było o prostsze wyjaśnienie, na czym polega bliskość, która nie daje nikomu prawa wyłączności. Dwa dni wcześniej w Buenos Aires, według szacunków miejscowych władz przytoczonych przez watykańskie Biuro Prasowe, w mszy przy Monumento de los Españoles uczestniczyło około dwóch i pół miliona osób. Tego samego ranka w ośrodku Don Orione w Claypole papież wysłuchał dwóch kobiet: Marty i Normy. W przemówieniu wrócił do książki napisanej przez Martę i do tego, co Norma powiedziała o doświadczeniu bycia przyjętą taką, jaka jest. Mieszkańcy tego ośrodka pomocy nie byli więc tłem wizyty dobroczynnej, to oni mieli coś do powiedzenia społeczeństwu, które sprawność i samodzielność potrafi traktować jak warunki pełnego uczestnictwa w życiu. Leon poszedł za ich świadectwem: postęp kraju mierzy się także tym, jak przyjmuje on osoby z niepełnosprawnościami, wykluczonych, nie mających głosu.

Po południu, na spotkaniu ze światem pracy i ruchami społecznymi, papież wymieniał zajęcia, których prestiż niekoniecznie odpowiada ich znaczeniu: nieodpłatną pracę w domu, pracę rolników i ludzi utrzymujących się ze zbierania odpadów. Przywołał trzy słowa dobrze znane z wystąpień Franciszka: tierra, techo y trabajo – ziemia, dach nad głową i praca. Nie widział w oddolnych ruchach jedynie odbiorców państwowej pomocy. Ludzie organizują się, by rozwiązywać problemy, których władze i wielkie przedsiębiorstwa nieraz nawet nie dostrzegają, mają więc prawo oczekiwać, że państwo wesprze ich inicjatywę, zamiast ją przejmować, ale też że nie uchyli się od zadań, których sami nie są w stanie udźwignąć. Ostatniego ranka w Argentynie Leon pojechał najpierw do federalnego kompleksu penitencjarnego, a dopiero później do sanktuarium w Luján. Wysłuchał dwóch osadzonych i człowieka, który odbył już karę. Mówił o bezsennych nocach, kiedy myśli się o dzieciach, których nie można przytulić, i o ludziach, których się skrzywdziło. W tych samych słowach zmieścił odpowiedzialność za zło i możliwość rozpoczęcia życia na nowo. Zwrócił się również do rodzin i personelu więzienia. Powrót człowieka po odbyciu kary zależy przecież nie tylko od tego, co zrobił on sam za murami, lecz także od tego, czy po drugiej stronie ktoś będzie gotów dać mu pracę, zaufać i przyjąć go z powrotem.

Peru. Kraj, od którego się uczył

Wszystko jednak zaczęło się od Peru, mimo że było ostatnim etapem tej podróży. Po przylocie do Limy Leon mówił przedstawicielom władz o sprawach, które rzadko trafiają do uroczystych przemówień: o człowieku, który w urzędzie chce zrozumieć decyzję dotyczącą jego życia, i o rodzinie, dla której pokój oznacza, że można wyjść do pracy bez strachu i spokojnie wrócić wieczorem. Zwrócił uwagę na odległość dzielącą miejsce podejmowania decyzji od miejsc, gdzie odczuwa się ich skutki, co w przypadku kraju takiego jak Peru jest bardziej niż odczuwalne. W kraju wielu języków nawet najprostszy postulat – żeby władza słuchała obywateli – ma praktyczną konsekwencję: trzeba najpierw zapewnić ludziom możliwość wypowiedzenia się tak, by zostali zrozumiani. Kilka dni później w Pucallpie miało się okazać, jak wiele od tego zależy.

W piątek 13 listopada na Pampas de Pimentel papież dziękował mieszkańcom dawnej diecezji za modlitwy o swoje zdrowie. Kilka godzin później, podczas prywatnej wizyty w kaplicy św. Óscara Romera, mówił wprost: minął zaledwie miesiąc od operacji. Chciał odwiedzić tę wspólnotę, choć krótkie spotkanie trzeba było zmieścić pomiędzy innymi zobowiązaniami. Dziękował ludziom, którzy wspólnie doprowadzili do powstania kaplicy, i pobłogosławił chorych. W Urugwaju, wspominając własną chorobę, mówił o tych, których nie stać na szybką diagnozę i leczenie. W Chiclayo dziękował ludziom za pomoc, jaką sam otrzymał. Te dwa wystąpienia warto czytać razem: papież mówiący o zależności od innych nie stawiał się poza doświadczeniem, które opisywał. Jeszcze tego samego dnia w sanktuarium Matki Bożej Pokoju, przed biskupami, księżmi, osobami konsekrowanymi i członkami rad duszpasterskich, padło słowo „synodalność”. Na użytek tej pielgrzymki można by je wyjaśnić bez kościelnego słownika, tak po prostu: zanim ktokolwiek we wspólnocie otrzyma urząd czy funkcję, jest ochrzczony. Z tego wynika, że głoszenie Ewangelii nie jest przedsięwzięciem księży, w którym świeccy mają pomagać wedle uznania proboszcza, ale jest wspólnym zadaniem. W Chiclayo, gdzie sam przez lata podejmował decyzje jako biskup, Leon mówił o słuchaniu i rozeznawaniu z ludźmi, którzy znają swoje parafie i mają w nich własną odpowiedzialność. To jeden z najbardziej wymagających fragmentów podróży właśnie dlatego, że nie dotyczył odległych instytucji ale tego, co dzieje się w parafii po powrocie papieża do Rzymu. Nazajutrz, już po koronacji wizerunku Maryi w Chiclayo, Leon poleciał do Santa Cruz de Succhabamba w Andach. W homilii zwrócił się do ludzi, którzy zostawili na ten dzień rodziny, gospodarstwa i codzienne zajęcia, żeby przebyć nieraz trudną drogę na mszę. Przed końcowym błogosławieństwem wrócił do pytania z Ewangelii: czy Syn Człowieczy, gdy przyjdzie, znajdzie wiarę na ziemi? Po czym dodał od siebie, że jeśli Jezus postanowi przyjść do Santa Cruz, znajdzie tam wiarę. Jeśli więc w urugwajskim Montevideo mówił, że mała wspólnota nie jest przez to mniej znacząca, to w peruwiańskim Santa Cruz nadał tej myśli adres.

W niedzielę w Cusco, dawnej stolicy inkaskiego imperium, poszedł o krok dalej. Przed przedstawicielami pobożności ludowej mówił o procesji, w której obok siebie mogą iść ludzie o różnych poglądach, i o święcie patronalnym, które bywa okazją do przeproszenia kogoś, z kim od dawna się nie rozmawia. To uważniejsze spojrzenie na tradycję niż spór o to, czy jest ona jeszcze wystarczająco żywa albo już tylko folklorystyczna. Papież pytał, do czego służy. Jeżeli pozwala się spotkać ludziom, którzy na co dzień się omijają, warto ją przekazać następnym pokoleniom. Ale trzeba dopuścić młodych do współtworzenia tych obchodów, a nie tylko zapraszać ich, by przyglądali się, jak robiono to dotąd.

Dom, którego trzeba bronić

Tego samego dnia w Pucallpie papież spotkał się z misjonarzami i przedstawicielami ludów Amazonii, wysłuchując ich świadectw, a następnie mówił o zabójstwach rdzennych przywódców broniących swoich ziem, o rzekach zanieczyszczanych wskutek nielegalnego wydobycia i wycieków ropy, o społecznościach pozbawionych dostępu do leczenia i edukacji. Upomniał się o szkołę, która uwzględnia miejscowe języki i nie traktuje wiedzy starszych pokoleń jako przeszkody w kształceniu dzieci. Przywołał Laudato si’ i Querida Amazonia Franciszka, nie tylko po to, by powtórzyć ogólny apel o troskę o przyrodę. W Amazonii nie sposób rozdzielić pytania o stan rzeki od pytania o życie ludzi, którzy nad nią mieszkają. Rzeka może być dla kogoś zasobem, z którego da się czerpać zysk, ale dla kogoś innego od jej stanu zależy, czy nadal będzie mógł żyć u siebie.

Przed odlotem do Rzymu w oficjalnym programie pozostają jeszcze dwa spotkania: w domu opieki prowadzonym przez siostry w Callao i na mszy w bazie Las Palmas w Limie. Plan podróży wyznacza lądowanie na Fiumicino na wtorek 17 listopada. To najprostsza odpowiedź na tytułowe pytanie, kiedy papież wraca do domu. Jest jednak i druga. Leon wrócił do domu już w Chiclayo, kiedy pieszo przeszedł do katedry, w której zaczynał posługę biskupią. I choć wrócił tam jako papież, mówił jak ktoś, kto z wdzięcznością pamięta, że najpierw sam musiał zostać przyjęty. Bo dom to coś więcej niż miejsce, nawet dla papieża.

Galeria zdjęć

Obraz
Przemówienie papieża Leona XIV podczas ceremonii powitalnej na Placu Niepodległości, w ramach oficjalnej wizyty w Urugwaju, Montevideo, 6 listopada 2026 r. | fot. Simone Risoluti/Vatican Media/Vatican Pool/Getty Images
Obraz
Leon XIV odwiedza personel i podopiecznych ośrodka Pequeño Cottolengo Don Orione w Claypole na południe od Buenos Aires, 9 listopada 2026 r. Ośrodek ten, założony w 1935 r. przez św. Luigiego Orione, opiekuje się osobami niepełnosprawnymi i jest domem dla ponad 400 mieszkańców. Liczy 14 budynków położonych na terenie o powierzchni około 50 hektarów | fot. Simone Risoluti/Vatican Media/Vatican Pool/Getty Images
Obraz
W trakcie wizyty w Peru w Sanktuarium Santo Toribio de Mogrovejo dzieci spontanicznie podbiegły do papieża, żeby się z nim przywitać, 14 listopada 2026 r. | fot. Simone Risoluti/Vatican Media/ Vatican Pool/Getty Images
Cały artykuł przeczytasz z aktywną subskrypcją

Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.

Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.

Polecane

Subskrypcja miesięczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp do treści przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Subskrypcja odnawia się automatycznie, rezygnujesz w dowolnym momencie
  • Po miesiącu próbnym 19,90 miesięcznie
1.00 zł

Subskrypcja roczna

  • Nieograniczony dostęp do aktualnych treści oraz archiwum
  • Dostęp przed wydaniem papierowym
  • Dostęp do aktualnych numerów w formacie PDF
  • Korzystasz ze wszystkich treści za znacznie mniejsze pieniądze 
  • Otrzymujesz 25% rabatu i oszczędzasz 66 zł
  • Tylko 3,33 zł za wydanie
172.90 zł

Artykuł pochodzi z numeru 47/2026

W druku ukazał się pod tytułem: Kiedy papież wraca do domu