Gloria victis, chwała zwyciężonym

15 czerwca w kościele św. Marii Magdaleny w Sompolnie otwarto wystawę  pt. „Dla ciebie, Polsko i dla twej chwał. Żołnierze wyklęci Pomorza i Kujaw”. Ekspozycję zorganizowaną przez pion edukacyjno-naukowy IPN w Bydgoszczy przygotowała dr Alicja Paczoska-Hauke.

Wystawę oto macie dziś,

skoro najlepszą bronią pamięć,

i groźna tej wystawy myśl:

że wolnych ludzi nic nie złamie

W sali konferencyjnej OSP Alicja Paczoska-Hauke wygłosiła referat Żołnierze wyklęci Kujaw, w którym omówiła działalność oddziałów podziemia niepodległościowego istniejącego w rejonie Sompolna i w pobliskich powiatach. Wykładu wysłuchali mieszkańcy Sompolna oraz dawni żołnierze oddziału, którym dowodził Gabriel Fejcho „Ogień”: Ludwik Popielarz ps. „Pszczoła” i Radosław Kleszczewski ps. „Sęp”. „O wujku w domu mówiło się niewiele. Jestem dumny, że mam takie korzenie” – powiedział Mirosław Fejcho, bratanek bohatera.

Nieuchronność losu

Gabriel Fejcho urodził się 24 listopada 1927 r. w Sompolnie. Wywieziony w 1943 r. na roboty do Niemiec, po powrocie w maju 1945 r. wznowił działalność w harcerstwie. Nie zamierzał służyć w „ludowym” wojsku, nie godził się na rządy zaprowadzane przez Rosjan i Polską Partię Robotniczą, która nie reprezentowała interesów naszej ojczyzny. Włączony 21 października 1945 r. do oddziału Jerzego Gadzinowskiego „Szarego”, jako „Harcerz” rozbrajał posterunki milicji, brał udział w starciach z grupą operacyjną MO i UBP w miejscowości Bugaj. W listopadzie, po rozbiciu oddziału i aresztowaniu „Szarego” Fejcho  utworzył oddział, którym dowodził pod pseudonimem „Bury”. Formację tę włączono 2 stycznia 1946 r. w struktury Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Gabriel przyjął pseudonim „Ogień”. Przysięgę wojskową złożył przed Feliksem Gruberskim „Arturem”, ostatnim komendantem AK Obwód Konin.

Jego meldunek przyjął Bóg

Oddział „Ognia” liczył średnio 20–25 partyzantów, działał na terenie Sompolna, Dębów Szlacheckich, Boguszyc, Wierzbinka, Bugaju, Izbicy Kujawskiej, Koła, Babiaku, Mąkolna, Gosławic, Kramska, Skulska, Ślesina, Jerzmanowa. Przeprowadził 37 akcji, które polegały głównie na rekwizycjach, rozbrajaniu posterunków MO, gromadzeniu broni i amunicji. Wiosną 1946 r. komuniści skierowali przeciw „bandytom” grupę operacyjną UBP–MO z Konina i Poznania. W nocy z 11 na 12  kwietnia 1946 r. „Ogień” został aresztowany. 6 maja Sąd Okręgowy w Kaliszu skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano trzy dni później, zwłoki zakopano w lesie niedaleko Wilkowa. Józefa Fejcho, matka zamordowanego, wbrew przeciwnościom odnalazła miejsce „pochówku”. Wydobyła ciało syna, umyła, ubrała w mundur harcerski, złożyła w trumnie i z powrotem oddała ziemi. Po pewnym czasie, z pomocą towarzyszy broni „Ognia”, odkryła grób, trumnę przewiozła do Sompolna i pochowała w rodzinnej mogile na cmentarzu parafialnym.

Dla prawdy, nie dla chwały

Przez 66 lat szczątki bohatera spoczywały w grobie niemal bezimiennie. Dwa dni po otwarciu wystawy w Sompolnie odbyła się uroczystość, której celem było przywrócenie pamięci bohatera i modlitwa za jego duszę. Przybyli dawni podkomendni „Ognia” i rodziny już nieżyjących, poczty sztandarowe, kombatanci, pracownicy Delegatury IPN w Bydgoszczy z naczelnik Krystyną Trepczyńską, władze, mieszkańcy miasta i gminy Sompolno. Po modlitwie grób i ufundowaną płytę nagrobną poświęcił miejscowy proboszcz ks. prałat Wojciech Krzywański. Celebrację zakończyło złożenie wieńców i zapalenie zniczy.

W kościele, podczas Eucharystii pod przewodnictwem ks. Krzywańskiego, modlono się w intencji tragicznych żołnierzy powojennej partyzantki. Kapłan i dr Marek Szymaniak z pionu edukacyjnego IPN pochylili się nad losami walecznych. Niestety, tak niewielu dożyło czasów, kiedy prawda o ich działalności przestaje być białą plamą w najnowszej historii Polski.

(na podstawie informacji Tadeusza Słodkiewicza z Towarzystwa Samorządowego w Sompolnie)