Organy budzą się latem

W archikatedrze oliwskiej trwa Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej, najstarszy organowy festiwal w Polsce i jeden z najbardziej znanych na świecie. W każdy wtorek i piątek można usłyszeć interpretacje uznanych na świecie mistrzów tego instrumentu.

„Organy to król instrumentów” – powiedział Mozart. Kojarzą się z pompatycznymi dźwiękami, monumentalnym brzmieniem i niestety – niewielkim gronem miłośników. Tego typu schematyczne myślenie może wyrządzić tylko szkodę, bo jest nieprawdziwe. Organy budzą się latem. Wiele polskich kościołów może się pochwalić wspaniałym instrumentem, a ich chłodne wnętrza zapraszają do odpoczynku w letnie upały. Z roku na rok coraz więcej odbywa się wakacyjnych koncertów organowych, w Polsce ma miejsce co najmniej kilka festiwali muzyki organowej. Można nawet mówić o renesansie w tej dziedzinie. Artyści grający na tym instrumencie są prawdziwymi wirtuozami. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Oliwie odbywa się po raz 55. Arcydzieła muzyki organowej wykonywane są przez profesorów, dyrektorów festiwali, chórów i akademii muzycznych oraz młodych laureatów prestiżowych konkursów. 

Oliwski unikat

Szczyt budownictwa organowego w Polsce przypadł na II poł. XVII i XVIII w. Z tego okresu przetrwały instrumenty w świątyniach w Świdnicy, Świętej Lipce, Pelplinie, Leżajsku, Fromborku i Gdańsku-Oliwie. We wszystkich tych miejscach organy zostały wprawdzie czasem nawet wielokrotnie przebudowywane, lecz wciąż mają swoje niepowtarzalne brzmienie. Wykorzystują to z powodzeniem organizatorzy festiwali. Najbardziej znanym jest ten oliwski. Istotne jest, że wnętrze oliwskiej katedry charakteryzuje się wyjątkową akustyką i bardzo krótkim, jak na swoje rozmiary, pogłosem. Podobno najlepiej brzmi tutaj muzyka baroku. Twórcą wyjątkowych organów oliwskich był brat Michał, czyli Jan Wilhelm Wolff. Pracę nad wielkimi organami rozpoczął w 1763 r., a trwała ona aż 25 lat. Pomagało mu wielu mnichów, czasami do ponad 20 jednocześnie. Stworzył instrument składający się z 5100 piszczałek w 83 rejestrach, co było w tamtym czasie wyjątkiem w skali europejskiej. Piszczałki zostały wytoczone z drewna lipowego, dębowego i jodłowego oraz odlane z cyny. Największe sięgały 10 metrów, a najmniejsze miały po kilkanaście centymetrów. Organy oliwskie były wielokrotnie przerabiane, remontowane i modernizowane. Zachwycają nie tylko dźwiękiem, ale i wyglądem. Słyną z unikalnego rokokowego prospektu z postaciami aniołów i owalnego witrażu, nad którymi unosi się Duch Święty w postaci gołębicy. Kilka lat temu zainstalowany został nowy elektroniczny stół gry, umożliwiający szybki wybór spośród sześciesięciu czterech kombinacji ustawień instrumentu. To ważne, ponieważ organy są wykorzystywane codziennie nie tylko do celów liturgicznych. W sezonie letnim co godzinę odbywają się prezentacje organowe dla turystów oraz Międzynarodowy Festiwal Organowy organizowany przez Polską Filharmonię Bałtycką.

Festiwal

Zabytkowa katedra oliwska to centrum muzyki organowej na mapie Europy. Świątynia z 1186 r. otoczona pocysterskim parkiem oraz niepowtarzalne brzmienie oliwskich organów sprawiają, że turyści z całego świata przybywają tu bardzo licznie. Muzyka brzmi w tych wnętrzach nieprzerwanie od stuleci. Ideą przewodnią Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej jest pielęgnowanie bogatej muzycznej tradycji. „Gdańsk jest miastem wspaniałej, wielowiekowej tradycji muzyki organowej, w którym przez wieki przeplatały się wzajemnie kultury, wyznania i europejskie trendy w muzyce” – piszą organizatorzy. Muzycy, którzy przyjmują zaproszenie na festiwal, grywają w najpiękniejszych katedrach Europy. To najsłynniejsi wirtuozi i improwizatorzy organów świata. Muzyka prezentowana w oliwskiej świątyni obejmuje wszystkie epoki, także współczesność. Tradycją festiwalu jest zaprezentowanie przez organistów muzyki własnego kraju.

Letnie koncerty organowe w Polsce (organy zabytkowe):

XIV Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Katedrze w Pelplinie, 3.07.–29.08.,  środy o godz. 19.00;

45. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej we Fromborku, bazylika archikatedralna pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja Apostoła, 24.06.–26.08, niedziele o godz. 14.00;

XXI Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej w Leżajsku, bazylika oo. bernardynów, 18.06.–20.08., poniedziałki o godz. 19.00;

XLVIII Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej w Kamieniu Pomorskim, Katedra, 21.06.–30.08., piątki o godz. 19.00;

XVIII Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Jędrzejowie, klasztor Cystersów,

7.07.–26.08., soboty o godz. 19.00;

XXIV Świętolipskie Wieczory Muzyczne, bazylika mniejsza w Świętej Lipce, 6.07.–31.08., piątki o godz. 20.00.