Separacja kościelna a rozwód cywilny

Są czasem sytuacje tak drastycznie, że dla dobra małżonków, a zwłaszcza ich dzieci, Kościół zgadza się na separację, która jest zerwaniem lub zaniechaniem wspólnoty życia dwojga małżonków przy dalszym trwaniu zawartego przez nich małżeństwa (por. 1151–1155 KPK). W ten sposób separacja różni się od rozwodu, którego celem jest rozwiązanie małżeństwa cywilnego na skutek zaistnienia przyczyn określonych przez kodeks rodzinny i opiekuńczy. Rozwód dokonuje się powagą państwowej władzy sądowej. Po uprawomocnieniu się sentencji rozwodowej strony uzyskują możność zawarcia nowego związku cywilnego.    

 Gdy zachodzą ważne powody, wolno małżonkom wnieść sprawę o rozwód cywilny, byleby nie zamierzali przez to uzyskać rozwiązania samego węzła małżeńskiego sakramentalnego, a jedynie pragnęli uchylić skutki cywilne kontraktu zawartego w USC. Z tymi samymi zastrzeżeniami sędzia może orzec rozwód, a adwokaci i świadkowie brać udział w sprawach rozwodowych (por. ks. Piotr M. Gajda, Prawo małżeńskie Kościoła katolickiego, Tarnów 2000, s 246).

Oczywiście osoby rozwiedzione, które zawarły także małżeństwo kościelne, przed Bogiem dalej są małżeństwem. Także do tej sytuacji odnoszą się słowa: „Co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela” (Mk 10, 9). Jedynie stwierdzenie nieważności takiego małżeństwa w sądzie kościelnym daje możliwość zawarcia małżeństwa kościelnego z inną osobą.

W momencie wniesienia pozwu do sądu kościelnego o stwierdzenie nieważności małżeństwa nie trzeba mieć dokumentu rozwodowego z sądu państwowego. Trzeba jednak posiadać taki dokument przy ponownym (pierwszym ważnym) zawieraniu małżeństwa w Kościele.