Forma prawna zawarcia małżeństwa

Narzeczeni samiudzielają sobie sakramentu małżeństwa w takim znaczeniu, że wzajemnie siebie oddają i przyjmują. Kapłan natomiast nie tylko im błogosławi. Jest także świadkiem urzędowym tego wydarzenia, który pyta nowożeńców, czy wyrażają zgodę i przyjmuje ją w imieniu Kościoła (kan. 1108 § 2 KPK). Ta obecność kapłana potrzebna jest do ważności zawieranego małżeństwa.

Kodeks prawa kanonicznego (kan. 1108 § 1) stwierdza, że ważne są tylko małżeństwa zawarte wobec asystujących: ordynariusza miejsca albo proboszcza, albo kapłana lub diakona delegowanego przez jednego z nich, a także wobec dwóch świadków. Jest to tzw. zwyczajna forma zawierania małżeństwa, od której różni się forma nadzwyczajna (kan. 1116). W szczególnych okolicznościach można uzyskać dyspensę od tej zwyczajnej formy kanonicznej (kan. 1127 § 2–3). W jeszcze innej sytuacji jest możliwość delegowania świeckich do asystowania przy zawieraniu małżeństw (kan. 1112 § 1).

Określona wyżej forma kanoniczna powinna być zachowana, jeśli przynajmniej jedna ze stron zawierających małżeństwo została ochrzczona w Kościele katolickim lub została do niego przyjęta (kan. 1117). Zapytajmy zatem, co się dzieje, jeśli żadna ze stron nie jest katolikiem? Wówczas osoby nieochrzczone zachowują formę przepisaną przez prawo cywilne. Natomiast niekatolicy ochrzczeni należący do wspólnot chrześcijańskich winni postąpić według przepisów swojej wspólnoty, gdzie niejednokrotnie są uznawane tylko małżeństwa zawarte wobec duchownego, kiedy indziej nie stawia się takich wymagań, dlatego mogą być ważne i zarazem nierozerwalne małżeństwa zawarte wobec urzędnika Stanu Cywilnego.