Świętość wśród nienawiści

W Wolsztynie, mieście leżącym w zachodniej części naszej archidiecezji, od pewnego czasu wiele uwagi poświęca się sprawom martyrologii miejscowego duchowieństwa w okresie II wojny światowej.

Zainteresowanie tą problematyką wynika m.in. z faktu beatyfikacji ks. Józefa Kuta, proboszcza z podwolsztyńskiej parafii Gościeszyn, zamęczonego w Dachau w 1942 r., i z działań tutejszego Oddziału Katolickiego Stowarzyszenia Civitas Christiana, propagującego postać tego błogosławionego i próbującego szerzyć jego kult. Przypomnijmy tylko, że ks. Kuta, wraz z trzema innymi kapłanami archidiecezji, beatyfikował Jan Paweł II w czerwcu 1999 r.

Świadkowie wiary

Jednak kapłanów, którzy zginęli w obozach koncentracyjnych i innych miejscach kaźni, było na terenie ówczesnego powiatu wolsztyńskiego jeszcze dwunastu. To księża: Gustaw Bombicki i Władysław Majchrzycki z Wolsztyna, ks. Paweł Białas z Ruchocic, ks. Roman Dadaczyński – major WP, kapelan i wielki społecznik z Rakoniewic, ks. Edward Gramlewicz z Siedlca, ks. Franciszek Harwaczyński z Kębłowa, ks. Wojciech Perski z Rostarzewa, ks. Robert Marcinowski z Kaszczoru, ks. Władysław Stepczyński z Przemętu, ks. Józef Tyma z Tuchorzy, ks. Stanisław Władysław Zielazek z Chobienic oraz o. Józef Cal OMI – wykładowca Seminarium oo. Oblatów w pobliskiej Obrze. Ponieśli śmierć, bo jako duchowni byli przedmiotem szczególnej nienawiści ze strony hitlerowskiego nazizmu, któremu głos Kościoła najbardziej przeszkadzał w budowaniu życia opartego na fałszywej, pozbawionej wymiaru nadprzyrodzonego i przesyconej nienawiścią wizji człowieka.

Tragiczny bilans

To właśnie im, obrońcom Bożej sprawy i orędownikom prawdy, poświęcono wystawę zatytułowaną „Tragiczny bilans”, przygotowaną przez Oddział Stowarzyszenia i miejscową Bibliotekę Publiczną. W odniesieniu do byłego powiatu wolsztyńskiego był to istotnie bilans tragiczny. Zginęli tu bowiem niemal wszyscy księża proboszczowie i administratorzy parafii, prócz jednego – proboszcza Gracjana Siudy z parafii Przemęt, który chociaż aresztowany w 1941 r. i osadzony w Forcie VII, przeżył to straszne więzienie. Oprócz nich śmierć poniosło jeszcze trzech wikariuszy i jeden ksiądz zakonny.

Symbolicznego otwarcia wystawy dokonał przeszło 90-letni ks. kan. Leon Stępniak, były wikariusz z parafii Kębłowo, który przeżył obóz koncentracyjny w Dachau. Wziął on również udział w spotkaniu dyskusyjnym, w czasie którego wykład na temat martyrologii duchowieństwa w archidiecezji poznańskiej wygłosił ks. dr hab. Leszek Wilczyński.

Według przedstawionych przez niego danych, stan osobowy duchowieństwa w Kościele poznańskim w momencie wybuchu wojny wynosił 339 proboszczów i administratorów parafii, 173 wikariuszy i 48 prefektów, nie licząc kapelanów wojskowych, wychowawców seminarium duchownego i profesorów Uniwersytetu Poznańskiego oraz księży emerytów. Spośród nich zginęło łącznie 224 księży, w tym 181 w obozach koncentracyjnych, 21 w więzieniach, zaś 11 zostało rozstrzelanych. Pozostali stali się ofiarami innych działań wojennych.

Obowiązek zachowania pamięci

Dziś, kiedy udziela się nam czasem zniechęcenie i zobojętnienie i gdy podważane bywają wartości moralne i deprecjonowani ich obrońcy, którymi w sposób naturalny są duchowni, trzeba przywołując postawy tamtych męczenników, pokazać przykłady wierności Bożemu Prawu w sytuacjach często o wiele trudniejszych aniżeli te dzisiejsze. I to właśnie temu służyć miały wspomniane inicjatywy. „Chrześcijanie bowiem – jak mówił Jan Paweł II – muszą pamiętać o swoich męczennikach, gdyż ci świadkowie wiary są pochodniami Kościoła i całej ludzkości. Ukazali oni, że postępowanie według praw Ewangelii prowadzi do moralności, dzięki której umacniana jest godność i wolność każdej osoby ludzkiej”.