Pomysł na polski handel

Szef resortu Stefan Krajewski zaznaczył w komunikacie, że Krajowa Grupa Spożywcza, przejmując sieć sklepów Carrefour, mogłaby stworzyć polskim produktom dostęp do półek sklepowych, które w obiektach wielkopowierzchniowych są zdominowane przez marki własne, a rynek handlu w większości pokryty siecią zagranicznych dyskontów. Przejęcie sklepów Carrefour i budowa polskiej sieci sklepów pozwoliłaby jednocześnie na lepszą kontrolę krajowego sektora handlu detalicznego i stworzenia bardziej efektywnego systemu dystrybucji dla polskich rolników i producentów. „Brak własnych struktur handlowych osłabia konkurencyjność polskich rolników oraz zagraża stabilności gospodarki rolnej, prowadząc do potencjalnej destabilizacji rynków, gwałtownych wahań cen i kryzysu obejmującego zarówno producenta rolnego, przetwórcę, a w rezultacie polskiego konsumenta” – można przeczytać w dalszej części komunikatu.

Żywnościowe bezpieczeństwo

Scenariusz wycofania się Francuzów z Polski wpisuje się w szerszą strategię restrukturyzacji tej grupy w Europie, co widać na przykładzie zakończonej już transakcji we Włoszech. Tamtejszy oddział Carrefoura został przejęty przez grupę NewPrinces, co stworzyło nowego lidera na lokalnym rynku rolno-spożywczym przy akceptacji Komisji Europejskiej. Podobny los czeka prawdopodobnie rumuńską część francuskiej grupy, gdyż finalizowane są zaawansowane negocjacje z holdingiem Dedeman. Te ruchy sugerują, że francuski gigant porządkuje swoje portfolio i potwierdza, że jest gotowy na opuszczanie wybranych rynków, czyniąc tym samym sprawę sprzedaży swojego polskiego oddziału wysoce prawdopodobną.

Jak podaje MRiRW rekomendacja przejęcia sieci sklepów Carrefour przez Krajową Grupę Spożywczą jest kolejnym etapem działań podejmowanych przez resort na rzecz wzmacniania pozycji rolników w łańcuchach dostaw i tworzeniu zorganizowanych struktur od poziomu produkcji do końcowego etapu sprzedaży, która może gwarantować większą stabilność finansową produkcji rolnej w Polsce. Tym samym resort ocenia obecny brak własnych struktur handlowych jako zagrożenie dla stabilności gospodarki rolnej. Władze argumentują, że tylko własna sieć dystrybucji pozwoli na lepszą kontrolę sektora i uchroni rynek przed gwałtownymi wahaniami cen, które uderzają zarówno w przetwórców, jak i w konsumentów. Budowa polskiej sieci sklepów jest więc przedstawiana jako strategiczny krok w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju.

Ambitne plany polityczne zderzają się jednak z realiami ekonomicznymi, na które wskazują analitycy. Chodzi o kondycję Krajowej Grupy Spożywczej, która może zakończyć rok obrotowy ze znaczną stratą finansową, co stawia pod dużym znakiem zapytania jej zdolność kredytową do sfinansowania tak potężnej transakcji jak zakup sieci Carrefour w Polsce. Wątpliwości budzi to, czy państwowy holding dysponuje wystarczającym kapitałem, aby udźwignąć ciężar zakupu tak rozbudowanej i kosztownej infrastruktury handlowej.

Debata otwarta

Inicjatywa resortu rolnictwa otwiera także ważną debatę o roli i odpowiedzialności państwa za kształtowanie systemu żywnościowego. Zdaniem eksperta Instytutu Zielonej Gospodarki (IZG) Jakuba Anusika przejęcie Carrefoura przez Krajową Grupę Spożywczą mogłoby stać się innowacyjnym narzędziem polityki żywnościowej państwa. Warunkiem byłoby potraktowanie go jako świadomego projektu transformacyjnego.

– To szansa na skrócenie łańcuchów dostaw, wzmocnienie pozycji rolników, rozwój krajowego i zrównoważonego przetwórstwa oraz realne wykorzystanie popytu do podnoszenia standardów środowiskowych i zdrowotnych w całym systemie żywnościowym. Taka sieć mogłaby oferować stabilny rynek zbytu i gwarancje skupu w zamian za wyższe standardy produkcji. Mogłaby promować między innymi rozwój rolnictwa ekologicznego i odporność sektora na kryzysy klimatyczne. Projekt ten wymagałby zarazem pełnej profesjonalizacji, w tym jasnej strategii biznesowej, najlepszych menedżerów z rynku detalistów, efektywnej logistyki i długofalowej wizji ponad podziałami politycznymi – uważa Jakub Anusik.

Polski system rolno-spożywczy mierzy się obecnie z wieloma problemami. To nie tylko słaba pozycja rolników wobec dominacji sieci handlowych, ale także małe zyski względem marż pośredników w nadmiernie wydłużonych łańcuchach dostaw. Krajowy system nie wzmacnia suwerenności żywnościowej, a sieci handlowe dbają w tym obszarze głównie o swoje zyski i własne marki, nawet jeśli oznacza to dalsze wydłużanie łańcuchów dostaw lub opieranie się na imporcie z odległych krajów. Wielkim nieobecnym w debacie o żywności i rolnictwie pozostaje konsument. Tymczasem jego oczekiwania wobec jakości, wpływu na zdrowie, środowisko czy klimat mogłyby być ważnym impulsem do transformacji całego systemu.

– Dotychczas w Polsce kwestie te regulował rynek, a problemy w sektorze narastały. Adekwatna odpowiedź na te wyzwania może w przyszłości być jeszcze trudniejsza z dwóch powodów. Po pierwsze, efekty zmiany klimatu stają się kluczowym wyzwaniem dla produkcji żywności, w tym jej opłacalności ekonomicznej. Po drugie, niepewność co do kształtu przyszłego budżetu Unii Europejskiej i Wspólnej Polityki Rolnej każe szukać innowacyjnych i nie zawsze konwencjonalnych dźwigni dla niezbędnej sektorowi rolno-spożywczemu transformacji – przekonuje analityk IZG.