Małżeństwo kościelne bez skutków cywilno-prawnych

Czy jest możliwe zawarcie małżeństwa tylko kościelnego, bez cywilnego? Ja i mój narzeczony jesteśmy wdowcami. Nie mamy już zobowiązań finansowych wobec naszych dzieci, ale po ślubie według prawa państwowego zostalibyśmy pozbawieni znacznych środków, a bez nich trudno nam będzie się utrzymać.

  Anna                                                             

Możliwe jest małżeństwo tylko kanoniczne (kościelne) bez skutków cywilno-prawnych przewidzianych przez prawo polskie (czyli bez związku cywilnego), ale tylko z bardzo ważnych przyczyn. Obowiązuje bowiem generalna zasada, która ma sprzyjać uporządkowaniu życia wiernych i jednocześnie obywateli, mówiąca, że każde małżeństwo kanoniczne powinno być poprzedzone małżeństwem cywilnym lub równoczesne z małżeństwem cywilnym, tzw. konkordatowe (zob. Instrukcja dla duszpasterzy dotycząca małżeństwa konkordatowego z 1998 r.). W ten sposób Kościół współpracuje z państwem dla dobra człowieka, także w wymiarze prawnym.

Kościół jednak zastrzega sobie prawo do błogosławienia małżeństw wyłącznie na podstawie swojego prawa (por. kan. 1071 § 1 p. 2). Zezwolenia na małżeństwo bez skutków cywilnych udziela się jednak rzadko, z ważnych przyczyn i tylko wówczas, gdy przedstawione racje przeważają niedogodności wynikające z braku uznania małżeństwa cywilnego. Dla przykładu, gdy małżeństwo cywilne wiązałoby się z dużą stratą finansową: utratą renty po zmarłym mężu czy renty rodzinnej albo narzeczeni mieliby problem z uzyskaniem zgody państwa na małżeństwo, wynikający z kwestii obywatelstwa.

Duszpasterz powinien uświadomić narzeczonym, jakie konsekwencje ma zawarcie małżeństwa bez skutków w prawie cywilnym. Według prawa państwowego będą oni żyli w konkubinacie, czyli instytucji, do której nie można stosować nawet w drodze analogii żadnego z rozwiązań przewidzianych dla małżeństwa.