Czas pracy i czas wolny od pracy

Pracownik ma więc zagwarantowane, że przeciętna liczba dni pracy w tygodniu w okresie rozliczeniowym nie przekroczy pięciu. W praktyce oznacza to 52 dni wolne od pracy w skali roku. Oprócz tych wolnych dni pracownik ma również prawo do 52 wolnych niedziel (albo innych dni wolnych za przepracowane niedziele) oraz do wolnych dni świątecznych (albo innych dni wolnych za przepracowane święta), których jest 9 do 11, w zależności od układu kalendarza.

Przy okazji należy wyjaśnić, że jeżeli święto przypada w dzień wolny od pracy, wówczas pracodawca musi udzielić pracownikowi innego dnia wolnego od pracy. Taka sytuacja ma miejsce w bieżącym roku, gdyż święto 3 Maja przypada w sobotę i dlatego pracodawca musi wskazać pracownikowi inny dzień wolny od pracy.

Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, powinien posiadać swój rozkład czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie wymiaru czasu pracy do 12 godzin na dobę. W tych rozkładach czas pracy nie może przekroczyć 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Każdy pracodawca ma obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy, uwzględniającej pracę w godzinach nadliczbowych. Przepisy prawa pracy dopuszczają także możliwość pracy w porze nocnej oraz w niedziele i święta. Pracownikowi, który wykonuje pracę w godzinach od 21 do 7, czyli w porze nocnej, przysługuje dodatkowe wynagrodzenie za każdą godzinę pracy w wysokości 20% stawki godzinowej, wynikającej z najniższego wynagrodzenia. Natomiast pracownikowi zatrudnionemu w niedzielę lub w święto, przysługuje inny dzień wolny od pracy w tygodniu. W zakładach pracy, w których praca normalnie odbywa się również w niedzielę, pracownik powinien korzystać co najmniej raz na 3 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Jeżeli pracownik wykonywał pracę na polecenie pracodawcy w dzień dla niego dodatkowo wolny (wolna sobota), wówczas przysługuje mu w zamian inny dzień wolny od pracy, a w przypadku nieudzielenia mu dnia wolnego - wynagrodzenie, takie jak za pracę w święto.

Kodeks pracy przewiduje także możliwość pracy w godzinach nadliczbowych. Praca taka możliwa jest tylko w szczególnych sytuacjach, takich jak: konieczność prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub usunięcia awarii oraz w razie szczególnych potrzeb pracodawcy.

Pracodawcy mogą w regulaminach pracy i wynagradzania określać takie zasady, dotyczące rozkładu czasu pracy, które odpowiadają specyfice danego zakładu. Jednak nie mogą być one mniej korzystne niż określają to przepisy kodeksu pracy.