Zamach na papieża. Jak go interpretować dziś?

Mija 45 lat od zamachu na Jana Pawła II. Warto powrócić do 13 maja 1981 roku. Ta data, nierozdzielnie związana z objawieniami maryjnymi w Fatimie, nie tylko odsyła do historii, lecz stawia bardzo poważne pytania o przyszłość Kościoła i świata.

Związek pomiędzy treścią objawień z Fatimy i próbą zabicia papieża jest niezwykle zastanawiający. Oto bowiem zamach nastąpił dokładnie w rocznicę objawień Matki Bożej trójce portugalskich dzieci w Fatimie, 13 maja 1917 roku. Co więcej, co do minuty taka sama jest też godzina obydwu wydarzeń: 17.19. Jak wiemy, podczas objawień w Fatimie Maryja wezwała świat do pokuty, nawrócenia i ostrzegła przed skutkami dalszego trwania ludzkości w grzechach. Przepowiedziała także tragiczne skutki wybuchu II wojny światowej i prześladowania Kościoła przez komunistyczną Rosję i prosiła o poświęcenie Rosji jej Niepokalanemu Sercu.

Wiadomo, że kilka dni po zamachu Jan Paweł II zapoznał się z treścią trzeciej, nieujawnionej jeszcze wówczas, tajemnicy fatimskiej. Została ona odtajniona dopiero w 2000 r. Mówiła o „ubranym na biało biskupie, który krocząc z trudem ku krzyżowi wśród ciał zabitych męczenników [głównie duchownych i zakonnic], pada na ziemię jak martwy, rażony strzałami z broni palnej”. Według interpretacji watykańskiej, wizja ta dotyczyła właśnie zamachu na Jana  Pawła II.

„Zrozumiałem, że jedynym sposobem ocalenia świata od wojny, ocalenia od ateizmu jest nawrócenie Rosji zgodnie z orędziem z Fatimy” – miał powiedzieć Jan Paweł II do słowackiego biskupa emigracyjnego Pavola Hnilicy, opuszczając rzymską klinikę. Kilka lat po zamachu papież powierzył Rosję opiece Matki Bożej. W ten sposób prośba Matki Bożej sprzed 67 lat została spełniona. „W chwili kiedy padałem na Placu Świętego Piotra, miałem wyraźne przeczucie, że wyjdę z tego" – powiedział papież w wywiadzie André Frossardowi, dodając: „Czyjaś ręka strzelała, ale Inna Ręka prowadziła kulę".

Jak na to wszystko – słowa Matki Bożej, interpretację zamachu przez papieża i powierzenie przez Jana Pawła II Rosji Matce Bożej – patrzeć dziś? Czy świat odpowiedział na wezwanie do pokuty czy też ludzkość wciąż trwa w grzechach? Jak spojrzeć na treść objawień w piątym roku wojny Rosji przeciwko Ukrainie? Czy wojna, o której wspomina papież, to jest ta w Ukrainie, a może ta na Bliskim Wschodzie, czy może jakaś inna, jeszcze większa, która już się czai? A jeśli tak, to czy do niej dojdzie, czy może oddanie Rosji oraz świata opiece Matki Bożej stanie się powodem ocalenia?

Zamach rodzi też pytania innej nieco natury. Co by się stało, gdyby zamachowiec osiągnął swój zamiar. Czy powstałaby „Solidarność" i upadł mur berliński? Czy doszłoby do wyzwolenia części Europy z sowieckiej strefy wpływów i końca zimnej wojny? W gruncie rzeczy jest to pytanie o to, jaka byłaby Polska, Europa i świat – w wymiarze politycznym, ale także religijnym i kulturowym – gdyby 13 maja 1981 r. zakończył się pontyfikat papieża Wojtyły? Oczywiście tego nie wiemy. Ale z bardzo dużym prawdopodobieństwem możemy przyjąć, że inaczej potoczyłyby się losy świata, ale też – bez tego do gruntu soborowego papieża – inny byłby Kościół przełomu wieków. Tak, w osobie Karola Wojtyły mamy wielce znaczący przyczynek do rozważań o roli jednostki w historii. Jaki wyglądałaby ta historia „alternatywna” – Polski, Kościoła i świata – to znaczy te nasze dzieje bez Wojtyły? Oto frapujące pytanie, na które nikt nigdy nie udzieli ostatecznej odpowiedzi, pomimo powszechnego przekonania, że ta inna, alternatywna historia potoczyłaby się jednak diametralnie inaczej.