Książka „Brat Franciszek. Autobiografia zasłyszana”

Na te pytania odpowiada książka Brat Franciszek. Autobiografia zasłyszana autorstwa dra Andrzeja Zająca OFMConv – franciszkanina, teologa duchowości, poety i wykładowcy, od lat zajmującego się duchowością franciszkańską zarówno naukowo, jak i literacko.

To publikacja wymykająca się klasycznym kategoriom. Nie jest tradycyjną biografią ani literacką fikcją. Już słowa umieszczone na okładce wyznaczają jej charakter:

„To nie jest biografia. To nie jest też fikcja”.

Książka stanowi próbę oddania głosu samemu Franciszkowi – nie poprzez rekonstrukcję wydarzeń, lecz poprzez wsłuchanie się w jego pisma, duchowość i doświadczenie drogi.

Franciszek mówi tutaj w pierwszej osobie. Nie naucza z dystansu. Opowiada swoje życie.

Franciszek, którego można usłyszeć

Andrzej Zając rezygnuje z klasycznej narracji hagiograficznej. Nie buduje monumentalnego portretu świętego ani nie skupia się na historycznej analizie. Zamiast tego prowadzi czytelnika do źródła – do wewnętrznego świata Franciszka.

Dzięki zastosowaniu narracji pierwszoosobowej czytelnik ma wrażenie uczestniczenia w osobistej rozmowie. Franciszek nie przemawia tu jak postać z legendy, ale jak człowiek, który przeszedł drogę od zagubienia do światła, od rozproszenia do jedności, od życia skoncentrowanego na sobie do życia skierowanego ku Bogu i drugiemu człowiekowi.

Jak czytamy w blurbie książki, powracającym motywem publikacji jest metanoia – przemiana sposobu myślenia, prowadząca człowieka ku odkrywaniu własnej prawdy i duchowej tożsamości.

To właśnie ten proces staje się osią całej opowieści.

Opowieść o człowieku, nie o pomniku

Już pierwsze strony książki budują wyjątkową atmosferę – atmosferę przygotowania do snucia i słuchania opowieści.

„Każdy ma swoją historię, i każda jest święta (…) dlatego, że w każdej jest Bóg”.

Ta refleksja otwiera przestrzeń nie tylko dla opowieści o świętym, ale również dla osobistego doświadczenia czytelnika. W pewnym momencie pada pytanie, które staje się jednym z najważniejszych zdań książki: „A ty jak opowiadasz swoje życie?”.

Od tego momentu narracja prowadzi odbiorcę przez kolejne etapy życia Franciszka – dzieciństwo, relacje rodzinne, marzenia o wielkości, rozczarowania, duchowe niepokoje i doświadczenie wewnętrznego pęknięcia.

Franciszek opowiada o ojcu, który chciał widzieć w nim następcę kupieckiego imperium, o pragnieniu uznania i podziwu, ale także o głębokim poczuciu niespełnienia. To portret człowieka rozdartego między światem sukcesu a tęsknotą za czymś większym.

Szczególną siłę mają fragmenty dotyczące spotkania z trędowatymi – wydarzenia, które w tradycji franciszkańskiej uznawane jest za moment przełomowy. Autor pokazuje tę scenę nie jako symboliczny epizod, lecz jako doświadczenie radykalnej przemiany spojrzenia.

Franciszek przyznaje, że wcześniej odczuwał wobec trędowatych lęk i odrazę. Dopiero spotkanie z nimi pozwala mu zobaczyć człowieka tam, gdzie wcześniej widział jedynie cierpienie i deformację.

To właśnie wtedy „to, co gorzkie, zmieniło się w słodycz duszy i ciała”.

Literatura duchowa o wyjątkowej sile narracyjnej

Jednym z największych atutów książki jest jej język. Autor operuje stylem oszczędnym, ale niezwykle obrazowym. Nie szuka efektowności ani egzaltacji. Buduje narrację z ciszy, uważności i prostych obrazów: spadających liści kasztanowca, rozmowy na ławce, spojrzenia drugiego człowieka, wędrówki przez miasto.

To właśnie dzięki tej prostocie tekst zyskuje autentyczność.

Granica między czytelnikiem a narratorem zaczyna się zacierać. Franciszek nie jest „postacią opisywaną”. Jest obecny. Mówi. Wspomina. Zadaje pytania. Dzieli się swoim doświadczeniem.

Książka nie narzuca interpretacji ani nie moralizuje. Zamiast tego zaprasza do zatrzymania się i wsłuchania – zarówno w historię Franciszka, jak i we własne życie.

Franciszek aktualny bardziej niż kiedykolwiek

Ogromną wartością publikacji jest jej współczesny wymiar. Franciszek przedstawiony przez Andrzeja Zająca nie jest jedynie bohaterem religijnej tradycji. Staje się przewodnikiem po problemach bardzo aktualnych: kryzysie relacji, duchowej pustce, potrzebie autentyczności, samotności czy utracie poczucia sensu.

Jego przesłanie prostoty, pokoju, braterstwa i czułości wobec stworzenia wybrzmiewa dziś wyjątkowo mocno – także poza kontekstem religijnym. To postać, która może inspirować zarówno wierzących, jak i tych, którzy poszukują języka duchowości bardziej ludzkiego, cichego i bliskiego codzienności.

Jak zauważa ks. prof. Robert Woźniak w rekomendacji zamieszczonej na okładce, książka pozwala zrozumieć, dlaczego Franciszek „stał się człowiekiem aktualnym na każdy czas”.

Zaproszenie do zasłuchania

Brat Franciszek. Autobiografia zasłyszana to książka, która nie próbuje imponować rozmachem. Jej siła tkwi w czymś innym – w umiejętności przywrócenia głosu człowiekowi, którego świat zna przede wszystkim jako symbol.

To opowieść o przemianie, o uczeniu się patrzenia na drugiego człowieka i o odkrywaniu sensu własnej historii.

Patronat medialny nad książką objęli: Forum Niezależnych Rozgłośni Katolickich, Idziemy.pl, Radio Doxa, Radio Plus Kraków, Radio Fiat, Przewodnik Katolicki, Radio Niepokalanów, Katolickie Radio Podlasie.

Brat Franciszek. Autobiografia zasłyszana

Andrzej Zając OFMConv

Bratni Zew, Wydawnictwo Franciszkanów, Kraków 2026