Refleksje z Litwy

Najmłodszą diecezją na Litwie jest diecezja szawelska, powstała kilka lat temu z części archidiecezji kowieńskiej i diecezji telszańskiej. Od północy graniczy z Łotwą. Kościół katedralny, sięgający piętnastego wieku, położony w najwyższym punkcie miasta, z bardzo wysoką wieżą, widoczny jest z daleka. Dla wielu naszych rodaków diecezja szawelska stanie się bliższa, gdy wspomnę, że właśnie tam znajduje się słynna Góra Krzyży, do której pielgrzymował także Ojciec Święty we wrześniu 1963 roku.

Na terenie Litwy, zwłaszcza na Wileńszczyźnie, jest jeszcze dużo śladów polskiej kultury. Dzisiaj Litwa, a także Kościół na Litwie, szuka swojej własnej tożsamości narodowej i kulturowej. Trzeba jednak pamiętać, że długi okres ateizacji Kościół na Litwie przetrwał, ale w postaci bardzo zubożonej. I właśnie na przykładzie diecezji szawelskiej można zauważyć, w jaki sposób Kościół na Litwie usiłuje dziś spełniać swoje ewangelizacyjne zadanie.

Niewiele ponad trzydzieści kilometrów na południe od Szawli znajduje się miejscowość Palendriai. Dojeżdżając żwirówką, w całkowitym pustkowiu, znajduje się opuszczony kościół i nowe opactwo benedyktyńskie. Przy drodze z kościoła do klasztoru stoi jeszcze niewielka, wiejska chałupa, jedyna w okolicy, jakby zupełnie zapomniana. Kościół wybudowany krótko przed ostatnią wojną - dziś stoi pusty. Dach wprawdzie zabezpieczony, ale okna i drzwi zabite na głucho. Kiedyś były tutaj wioski. Powojenne kołchozy zniszczyły odwieczną, wiejską strukturę. Ostatnie lata przyniosły dalszą ucieczkę ludzi ze wsi do miasta. Można by powiedzieć: nie ma ludzi, kościół niepotrzebny.

Kilka lat temu przybyli do Palendriai ojcowie benedyktyni z Solesmes we Francji. Wybrali właśnie tę, współczesną pustynię. W krótkim czasie wzniesiono benedyktyński klasztor. Jest to kompleks budynków z dominującą bryłą kościoła, nad którymi wznosi się wieża - dzwonnica. Co pewien czas słychać dzwony regulujące klasztorne życie kilkunastu mnichów (pochodzenia francuskiego, amerykańskiego i litewskiego). Kościół, klasztor oraz budynki towarzyszące, zostały bardzo pięknie zaprojektowane i wykonane. Dużą ilość światła uzyskano dzięki odpowiedniej ilości otworów okiennych. Wszędzie cisza. Na polach wokół klasztoru ogromna ilość drzew i krzewów nasadzonych przez pracowitych zakonników. W niedalekim sąsiedztwie - małe jezioro. Do klasztoru prowadzi zwykła żwirowa droga, ale przed klasztorem znajduje się starannie utrzymany parking. Poza drogą, na polach widnieją ścieżki, wydeptane przez odwiedzających klasztor. Okazuje się, że miejsce to staje się celem wypraw dla wielu, którzy pragną w ciszy spotkać się z pięknem liturgii lub nawet odprawić rekolekcje.

Zamknięty, nieczynny kościół, uboga, jedyna w tej okolicy wiejska chałupa, pozostały na uboczu. Pielgrzymi udający się do benedyktyńskiego klasztoru zdają się obojętnie przechodzić obok zamkniętego kościoła. Kilkaset metrów dalej stoi nowa świątynia, gdzie oddaje się cześć Bogu tak samo jak przed wiekami... Może w tym zawiera się odpowiedź na współczesne problemy dotyczące naszej kultury: tak duchowej, jak i materialnej. Pozostawić eksperymenty, których efekty mogą mieć charakter tylko doraźny, a sięgnąć śmiało do tych odwiecznie ożywiających i twórczych nurtów duchowości chrześcijańskiej, których dynamizm jest sprawdzony i wciąż dostrzegalny.