Ważne elementy umowy

Wolność zawierania umów

Ważną zasadą prawa, uznawaną przez większość współczesnych systemów prawnych na świecie, jest wolność zawierania umów. Oznacza ona, że dwóm stronom wolno zawrzeć umowę o dowolnej treści, o ile tylko nie sprzeciwia się to obowiązującym przepisom prawa lub zasadom współżycia społecznego. Na przykład jeśli umówię się z sąsiadem, że mogę zrywać jabłka z jego drzewa, a w zamian za to on może używać mojego samochodu w każdy weekend, to jest to ważna umowa. Od tej pory sąsiad może nawet sądownie domagać się, bym udostępnił mu w weekend samochód. Nie wolno mi natomiast zawrzeć umowy, w której zobowiązałbym się za określoną kwotę pomóc koledze w obrabowaniu banku, bo sprzeciwia się to zasadom prawa. Nie wolno też zawrzeć umowy, w której sprzedałbym ogromny dobytek za złotówkę, bo sprzeciwiałoby się to zasadom współżycia społecznego (a poza tym zostałoby zapewne uznane za chęć uniknięcia podatku lub za czynność pozorną). Pamiętając jednak o tych ograniczeniach, można zawrzeć umowę dowolnej treści, z dowolnym kontrahentem i w dowolny sposób. Wolność ta oczywiście oznacza, że wolno mi równie dobrze takiej umowy nie zawrzeć. Zasada wolności umów zawarta jest w Kodeksie cywilnym, w art. 353¹.

Forma pisemna

Czasem przepisy prawa wymagają szczególnej formy umowy – na przykład sprzedaż nieruchomości wymaga aktu notarialnego. W dalszej części tego artykułu zajmiemy się tylko zwykłą formą pisemną. Kiedy mamy zredagować dokument takiej umowy, często poszukujemy gotowych wzorów albo szukamy osób, które mają w tym zakresie większe doświadczenie. Nie zawsze jednak jest to konieczne. Napisanie prostej umowy jest możliwe dla każdego, kto potrafi zrozumiale pisać po polsku (lub w innym zrozumiałym przez strony umowy języku). Zastanówmy się teraz, co powinno w takim dokumencie się znaleźć?

Określenie stron

Piszemy przede wszystkim, kto z kim się umawia. Podajemy imię, nazwisko, adres każdej ze stron. Dobrze jest zapisać także numer PESEL spisany z dowodu osobistego. Brak tych danych nie wpływa na ważność umowy, ale gdyby w przyszłości trzeba było dochodzić swych praw w sądzie, brak adresu drugiej strony może to skutecznie uniemożliwić. Trzeba też określić, która ze stron jaką gra rolę, na przykład, kto sprzedaje, kto kupuje, albo kto użycza, a kto bierze użyczenie.

Przedmiot umowy

W następnej kolejności staramy się jak najdokładniej opisać to, co uzgodniliśmy. Opisujemy przedmiot umowy, zobowiązania stron, terminy. Na przykład jeśli sprzedaję samochód, należy podać, kto go sprzedaje, kto kupuje, jaki to jest samochód, jakiej marki, jakie ma numery (rejestracyjny, nadwozia, silnika), jaką uzgodniliśmy cenę, kiedy ta cena ma być zapłacona i kiedy ma być wydany samochód. Jeśli umowa dotyczy remontu mieszkania to opisujemy, jakie prace mają być wykonane, które ściany pomalowane, które okna wymienione, kto poniesie koszty transportu, kto będzie robił zakupy, kiedy remont zostanie skończony, wreszcie, jaką cenę zapłacimy i w jakim terminie, czy płatność będzie jednorazowa czy w kilku częściach etc.

Zabezpieczenia

Następną ważną sprawą jest ustalenie, co się stanie, jeśli postanowienia nie zostaną dotrzymane. Na przykład jeśli malarz nie dotrzyma terminu remontu – o ile mniejsze wynagrodzenie otrzyma za każdy dzień opóźnienia? Kodeks cywilny nazywa takie postanowienia karami umownymi. Mamy prawo je do umowy wprowadzać – o ile obie strony się na to zgadzają.

Rzeczy nieistotne

Czasem dopisuje się do umowy jeszcze inne postanowienia. Na przykład: „W sprawach nieregulowanych niniejszą umową stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego”. Nie jest to konieczne. Przepisy prawa i tak obowiązują, czy o tym napiszemy, czy nie. Nie jest też konieczne dzielenie umowy na punkty czy paragrafy, ale pomaga to w późniejszej korespondencji, kiedy chcemy wskazać, o którym elemencie umowy mówimy, wystarczy podać numer paragrafu.

Niniejszy tekst ma znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie może być traktowany jako porada prawna.