Woda życia i pokoju

Czas dla Stworzenia to coroczne święto, które łączy setki tysięcy chrześcijan w modlitwie, orędownictwie i praktycznych działaniach dla planety. Inicjatywa ta została zapoczątkowana w 1989 roku przez patriarchę Konstantynopola Dymitra I dla Kościoła prawosławnego, a z czasem przyjęły ją także Kościoły katolicki i protestanckie. Obchody rozpoczynają się 1 września w Dzień Modlitwy o Ochronę Stworzenia i trwają do 4 października. W tym czasie na całym świecie odbywa się szereg wydarzeń związanych z ochroną środowiska: modlitwy, nabożeństwa, akcje ekologiczne, spacery, pielgrzymki, promocje ekologicznego stylu życia i zmiany złych nawyków.

Głos Stworzenia, głos Boga

W specjalnym orędziu na XI Światowy Dzień Modlitw o Ochronę Świata Stworzonego papież Leon XIV wskazuje na związek pomiędzy degradacją środowiska, pokojem na świecie a godnością człowieka i przypomina, że ludzkie cierpienie i zaburzanie równowagi świata nie są odrębnymi zjawiskami „Dziś jesteśmy świadkami wielu kryzysów i ogromu ludzkiego cierpienia. Jednocześnie wydaje się, że zaburzenie harmonijnej równowagi świata stworzonego postępuje coraz szybciej. Zjawiska te nie są od siebie niezależne; stanowią jedno i to samo wołanie o uzdrowienie i pokój, które płynie ze zranionego świata” – czytamy w orędziu. Ojciec Święty podkreśla destrukcyjny wpływ wojny nie tylko na społeczeństwa, środowisko, ale i na serce każdego człowieka. „W pewnym sensie to, co jest zniszczone wokół nas, jest również zniszczone w nas. Aby zatem budować społeczeństwo pokoju, musimy nie tylko reformować struktury, lecz także odnowić nasze serca. Głębokie przyczyny konfliktów i wyzysku świata stworzonego mają swoje źródło w kryzysie etycznym i kulturowym, którego przejawami są między innymi utrata poczucia granic, pragnienie dominacji, dążenie do natychmiastowego zysku oraz niezdolność do uznania godności każdej osoby ludzkiej, pochodzącej od Boga”.

Papież wskazuje także na potrzebę autentycznego nawrócenia ekologicznego. „Tam, gdzie odnowione zostają serca, zaczynają otwierać się nowe możliwości. To, co było wykorzystywane do niszczenia, może zostać skierowane ku życiu, ku trosce o ubogich, nakarmieniu głodnych i ochronie świata stworzonego”. Przypomina również o potrzebie współpracy z łaską Bożą. „Chociaż stojące przed nami wyzwania są ogromne, Bóg nie pozostawia nas bez środków uzdrowienia i przemiany. W miejsce oręża wojennego Bóg pokoju daje nam siłę, aby uzdrawiać, jednać i budować cywilizację miłości. W ten sposób jesteśmy wezwani do troski o wiele powierzonych nam «ekosystemów»: ekosystemu świata stworzonego, relacji międzyludzkich oraz samego ludzkiego serca. Prawdziwymi narzędziami budowania pokoju nie jest oręż służący zniszczeniu, lecz są nimi prawda, dialog, cierpliwość, dobroć, sprawiedliwość, miłosierdzie, zrozumienie, troska i miłość. Wypływają one z serc kształtowanych przez Ewangelię i umacnianych łaską Bożą. Tylko te wartości mają moc przemieniać ludzi, odnawiać wspólnoty i leczyć rany naszego świata”.

Tegoroczny Czas dla Stworzenia w Kościele katolickim został zainagurowany mszą, sprawowaną pod przewodnictwem Leona XIV w założonych przez papieża Franciszka ogrodach Borgo Laudato si’ w Castel Gandolfo. – Kontemplacja stworzenia prowadzi do spotkania ze Stwórcą i nawrócenia ekologicznego – powiedział papież i zachęcił wiernych, by wyciszyli „hałasy ludzkich dzieł” i wsłuchali się w głos stworzenia, w którym przemawia Bóg.

Woda nadziei

Tematem przewodnim Czasu dla Stworzenia jest „Żywa Woda”. Nawiązuje on do słów z księgi Ezechiela: „Stanie się, że wszelka istota żywa, która pełza, wszędzie tam, gdzie wpłynie strumień, będzie żyć. Będzie bardzo dużo ryb, bo będą tam wpływać te wody i wody morza będą uzdrowione. Będzie żyć wszystko tam, dokąd wpłynie ten strumień. (…) Nad strumieniem, nad jej brzegami z tej i z tamtej strony, będzie rosło wszelkie drzewo owocowe. Ich liście nie będą więdnąć, a ich owoce nie ustaną. Każdego miesiąca będą owocować, bo jej wody wychodzą z przybytku. Jego owoce będą do jedzenia, a jego liście na lekarstwo” (Ez 47, 9.12; przekład Biblii Ekumenicznej).

Symbolem obchodów jest strumień wody wypływający ze świątyni Boga. Ma to symbolizować ożywienie martwych obszarów i przywrócenie żyzności zniszczonym ekosystemom.

„Wizja Żywej Wody Ezechiela, wybrana jako temat tegorocznego Czasu dla Stworzenia, nie jest wizją rozpaczy, lecz nadziei dla całego stworzenia. Nawet Morze Martwe – symbol zdewastowanego ekosystemu, jaki widzimy dzisiaj – zostaje uzdrowione przez Żywą Wodę. Ta prorocza nadzieja głęboko rezonuje z kluczowym celem Ekumenicznej Dekady Działań na rzecz Sprawiedliwości Klimatycznej, której tematem przewodnim w roku 2026 są klimat i bioróżnorodność – inspiruje do ekologicznej metanoi i opartych na wierze działań na rzecz odnowy ekologicznej w ramach naszej wspólnej Pielgrzymki Sprawiedliwości, Pojednania i Jedności” – napisał w związku z tegorocznym Czasem dla Stworzenia ks. Jerry Pillay, sekretarz generalny Światowej Rady Kościołów.

Polska także w kryzysie

Słowa Ezechiela stoją w kontraście do kryzysu wodnego, z którym mierzy się współczesny świat. Według danych ONZ 1,7 mld ludzi nie ma dostępu do podstawowych sanitariatów w domu, a 2,1 mld do bezpiecznej wody pitnej. To co czwarta osoba na świecie. Taka sytuacja może rodzić liczne kryzysy: społeczny, migracyjny, zdrowotny, gospodarczy, ekologiczny.

Także Polski nie omija ten problem. Od co najmniej dekady żyjemy na „wodnym kredycie” – odprowadzamy wodę z kraju szybciej niż natura jest w stanie ją uzupełnić. Dlatego jesteśmy jednym z najuboższych w wodę krajów Unii Europejskiej, a przez sieć rowów melioracyjnych i wyprostowane rzeki tracimy bezpowrotnie zdecydowaną większość wody z opadów. Deficyt pogłębia zmiana klimatu poprzez wzrost temperatur i parowania oraz destabilizację cyklu opadów – gwałtowne ulewy spływają po spieczonej ziemi, nie zasilając wód podziemnych i niosą ryzyko powodzi błyskawicznych. Polacy zauważają problemy związane z wodą. Jednymi z najczęstszych zaobserwowanych w ciągu ostatnich trzech lat są: dłuższe okresy bez opadów i przesuszenie terenu, niski poziom wody w rzece/jeziorze, problemy rolników z suszą, wysychające rowy, stawy, oczka wodne, a także przerwy w dostawie wody czy spadek ciśnienia w kranie.

Naprawa „dziurawego wiadra” wymaga pilnego odejścia od szybkiego odprowadzania wody z krajobrazu na rzecz renaturyzacji rzek i odtwarzania mokradeł, bo to właśnie one stanowią najskuteczniejszą metodę walki z postępującą suszą. Jeśli nie zaczniemy zatrzymywać wody w krajobrazie, czekają nas podwyżki cen żywności, zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego, a w dłuższej perspektywie problemy z dostępnością wody dla ludzi.

Niedziela świętego Franciszka

Czas dla Stworzenia zakończy się 4 października w uroczystość św. Franciszka z Asyżu. W tym dniu Kościół będzie obchodzić 800. rocznicę jego śmierci.

– Niedziela św. Franciszka jest świętem ekologii integralnej organizowanym od wielu lat przez Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska. Parafie uczestniczące w programie „Zielone parafie” i wielu animatorów Laudato si' działających w całej Polsce świętują uroczystość patrona ekologów poprzez wspólne sadzenie drzew, pikniki rodzinne, parafialne wyprawy rowerowe czy też instalację zbiornika na deszczówkę – mówi Magdalena Kadziak, prezeska zarządu Fundacji ŚRKŚ. – 8 sierpnia sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski, bp Marek Marczak, poinformował, że polskie tłumaczenie formularza „Missa pro custodia creationis” (Msza o opiekę nad stworzeniem) zostało zatwierdzone przez Dykasterię ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, więc zachęcamy do korzystania i uczestniczenia we mszy w intencji ochrony Bożego stworzenia.