30 maja 2005 roku minie dokładnie 300 lat od założenia na terenie Polski pierwszego Bractwa Najświętszego Serca Pana Jezusa i zapoczątkowania w naszej Ojczyźnie nabożeństwa do Boskiego Serca. Zakonnicy Szkół Pobożnych, czyli ojcowie pijarzy, byli pierwszymi, którzy włączyli się w to dzieło i aktywnie mu przewodzili.

Pijarzy przybyli do Polski z Czech. W Warszawie działali od 18 lipca, a formalne otwarcie klasztoru nastąpiło 1 grudnia 1642 roku. W XVII wieku powstało, obok Warszawy, kilkanaście nowych kolegiów zakonnych, m.in.: W Rzeszowie, Krakowie, Łowiczu, Górze Kalwarii i in. W następstwie tego rozwoju w 1742 roku było w Polsce 20 kolegiów pijarskich. Najsłynniejszym z nich był warszawski Konwikt Szlachecki, czyli Collegium Nobilium, wzorcowa szkoła pijarska założona przez o. Stanisława Konarskiego. Kiedy w roku 1773 powstała Komisja Edukacji Narodowej, pijarzy czynnie włączyli się w jej prace. Oprócz działalności edukacyjnej, zakonnicy Szkół Pobożnych czynnie włączyli się w życie religijne kraju, działając m.in.: jako kaznodzieje ludowi i katedralni, animatorzy życia duchowego przy swoich świątyniach, wykładowcy teologii oraz jako inicjatorzy publicznego kultu Matki Bożej Łaskawej i Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Bractwo ku czci Najświętszego Serca

Również do naszego kraju dochodziły z Francji wieści o zakonnicy Małgorzacie Marii Alacoque z zakonu wizytek i danych jej objawieniach Boskiego Serca Zbawiciela. Nietrudno się więc domyślić, że inspiracje do zapoczątkowania i rozwoju kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa w Polsce pochodziły od sióstr wizytek. Ojcami duchownymi i spowiednikami sióstr byli mieszkający nieopodal warszawscy pijarzy. Jednym z nich był o. Paweł Wiązkiewicz, który przez dwadzieścia lat był kierownikiem duchowym warszawskich zakonnic, w tym wizytek z Krakowskiego Przedmieścia. Ojciec Wiązkiewicz starał się uzyskać od wizytek jak najwięcej informacji o matce Małgorzacie Marii Alacoque i danych jej objawieniach Pana Jezusa. Na ich podstawie postanowił założyć Bractwo NSPJ, aby w ten sposób propagować kult, który do tej pory był skryty w murach klasztoru ss. Wizytek.
Uroczyste zainicjowanie bractwa, założonego dnia 30 maja 1705 roku, odbyło się rok później, 11 czerwca 1706 roku, w pijarskim kościele NMP Zwycięskiej (dziś katedra polowa WP przy ul. Długiej). Miejscem spotkań bractwa była boczna kaplica św. Krzyża. Jego członkowie zobowiązywali się do licznych praktyk religijnych. Rytuał przyjęcia do bractwa przewidywał zawieszenie na szyi kandydata poświęconego medalika Serca Jezusa. Odmawiana też była prosta modlitwa:
Przyjmij ten obraz Najświętszego Serca Jezusowego, złóż go jako znamię na sercu
swoim i pomnij na miłość,
którą zostałeś odkupiony, szczyć się nim za życia,
ufaj w nim w konaniu i raduj przy śmierci. Amen.
Członkowie bractwa podejmowali się również następujących pobożnych praktyk: odprawiania przynajmniej raz w miesiącu godzinnej adoracji wynagradzającej; uczestniczenia w piątkowej Mszy św. odprawianej w kaplicy bractwa; uczestniczenia w dorocznej uroczystości NSPJ; odprawienia tzw. Kwinkwenny (nabożeństwa pięciu piątków po uroczystości NSPJ: spowiedź św., Msza św. i adoracja); aktywnego udzielania się w dziełach miłosierdzia. W 1706 roku o. Wiązkiewicz wydał w drukarni pijarskiej pierwszy modlitewnik do NSPJ w języku łacińskim. Nosi on tytuł Thesaurus Divinis Sacratissimi Cordis Jesu... (Skarb Najświętszego Serca Jezusowego...). W modlitewniku tym znajduje się również pierwszy w Polsce sztych NSPJ rytowany przez pijara, br. Rocha Markowskiego. Na treść modlitewnika składały się m.in.: życiorys św. Małgorzaty Marii Alacoque, okazyjne modlitwy do NSPJ, obowiązki brackie. Na końcu umieszczono pobożne westchnienia do Serca Pana Jezusa i Najświętszej Maryi Panny. Następnie o. Paweł wydał także zbiór rozważań o Sercu Zbawiciela pt.: "Delicye nieba i ziemi..." (1723 r.). Myślą przewodnią tych rozważań jest cierpliwa miłość Jezusa, która nie zraża się naszymi grzechami, ale czeka na ufną odpowiedź ze strony człowieka. Staraniem wizytek i pijarów wydany został również, w roku 1719, żywot siostry Małgorzaty Marii Alacoque.

Rozwój kultu Boskiego Serca

Ojciec Wiązkiewicz, propagator kultu Serca Jezusowego, umarł 27 września 1729 roku. W tym czasie na terenie Królestwa Polskiego działa już wiele bractw NSPJ. Podjęto równocześnie starania o uzyskanie w Stolicy Apostolskiej zatwierdzenia modlitw Mszy św. o Boskim Sercu. W odpowiedzi na te prośby Stolica Apostolska wyraziła zgodę na zatwierdzenie osobnego oficjum i własnej Mszy św. o NSPJ dla Kościoła w Polsce. Dekret podpisał papież Klemens XIII. Wraz z rozwojem tego kultu powstawały liczne bractwa NSPJ w różnych diecezjach Rzeczpospolitej. W latach 1705-1723 wśród zakonów męskich bractwo to istniało tylko przy kościołach Pijarów (obok kościołów diecezjalnych oraz zakonów żeńskich: wizytek i benedyktynek). Drugie w Polsce bractwo powstało 22 sierpnia 1707 roku przy pijarskim kościele w Łukowie. Kolejnym kolegium pijarskim, przy którym powstało bractwo było kolegium piotrkowskie (9 stycznia 1714 r.). W Krakowie pierwsze bractwo zostało założone 12 listopada 1717 roku przez siostry wizytki. Zakon pijarski aktywnie wspierał siostry w tym dziele. Dwa lata później (8 sierpnia 1719 r.) Bractwo NSPJ zostało założone przy rzeszowskim kościele Pijarów. Następne Bractwo NSPJ powołano do życia 6 listopada 1720 roku przy pijarskim kościele w Warężu. Trzy lata później, 13 sierpnia 1723 roku, zainicjowano bractwo przy kościele, który posiadali pijarzy w Szczuczynie Litewskim. Od tego czasu bractwa poświęcane NSPJ powstawały także przy kościołach i klasztorach innych zakonów męskich. Pierwszym bractwem założonym przez inny zakon była Konfraternia NSPJ w Budsławiu, zainicjowana dnia 10 stycznia 1724 roku przez oo. bernardynów. Zakon pijarów przez najbliższe czterdzieści lat patronował powstaniu jeszcze dziewięciu bractw przy różnych swych klasztorach (m.in. w Chełmie i Lubieszowie).
Ogółem od powstania pierwszego bractwa w Warszawie (1705 r.) i oficjalnego zatwierdzenia tego kultu przez Stolicę Apostolską w Polsce założono 86 bractw NSPJ, z czego 16 przy kościołach pijarskich oraz przy pomocy zakonników pijarskich. W późniejszym czasie szczególnie oo. jezuici przejęli rolę animatorów pobożności do NSPJ w Polsce. Z czasem nabożeństwo do Serca Jezusowego stało się jednym z najpopularniejszych na terenie Polski.

poprzedni   |   następny

wróć