Młodzi ludzie wstydzą się dziś symboli narodowych. Mówią: nie wiemy, co to patriotyzm, nie chcemy wymachiwać flagą, nie wzrusza nas hymn państwowy. Jedno z najbardziej modnych haseł brzmi zaś: najpierw jestem człowiekiem, potem dopiero Polakiem. I broń Boże! Żadnej nudnej martyrologii. Nie powinniśmy się jednak temu dziwić. To naturalna cena, jaką przychodzi nam płacić za życie w niepodległym kraju.

Kiedy brakuje zewnętrznego wroga, kiedy nie trzeba za wszelką cenę walczyć o zachowanie substancji narodowej, patriotyzm i szacunek dla narodowych symboli stają się towarem, który tanieje najszybciej. Nie inaczej było w Polsce po 1989 roku. Dziś wchodzą w dorosłość ludzie, którzy nie pamiętają dramatycznych momentów z naszej historii. To pierwsze pokolenie, którego życie upływa w pokojowej stabilności i przy pełnych półkach. Bez zaborców, okupantów i rządzącej klasy robotniczej. Dla tych młodych ludzi etos narodowy ma dziś drugorzędne znaczenie. To zjawisko pogłębia się wraz z postępującą globalizacją i rosnącymi nastrojami kosmopolitycznymi na świecie. Tymczasem bez symboli narodowych na dłuższą metę nie może poprawnie funkcjonować żadna społeczność państwowa.

Flaga na śmietniku

O tym, jak bardzo zmieniło się w ostatnich latach traktowanie symboli narodowych w naszym kraju, najlepiej świadczą dwa głośne niedawno przypadki - każdy o innym ciężarze gatunkowym. W ubiegłym roku policja zatrzymała bezrobotnego mieszkańca Wrocławia, który pił wódkę, siedząc na fladze narodowej. Zapytany, dlaczego to robi, odpowiedział: "tak jak mnie Polska traktuje, tak ja flagi". Jak tłumaczył, flagę znalazł chwilę wcześniej na śmietniku. W tym wypadku sąd warunkowo umorzył na rok postępowanie, uznając, że nie było to typowe znieważenie symboli państwowych. Odstąpiono także od obciążania bezrobotnego kosztami procesu.
Znacznie poważniejszy przypadek wydarzył się w Strzelcach Opolskich, a jego negatywnym bohaterem stał się Gerhard Mateja, starosta powiatu strzeleckiego, zarazem członek Mniejszości Niemieckiej. Bezpośrednio po przyjęciu naszego kraju do Unii Europejskiej starosta nakazał usunięcie polskiego godła znad wejścia do budynku starostwa i powieszenie w tym miejscu dwujęzycznych tablic z nazwą i herbem powiatu. Dodatkowo podczas zdejmowania godła doszło do jego uszkodzenia. Postępek starosty wywołał oczywiście oburzenie mieszkających w powiecie Polaków. Sprawą zajęła się prokuratura, wkrótce jednak śledztwo umorzono, argumentując to brakiem podstaw prawnych do jego kontynuowania. I wtedy okazało się, że w polskim prawie rzeczywiście brakuje przepisów, które porządkowałyby kwestie właściwego traktowania polskich symboli narodowych. Przypadek strzelecki sprawił jednak, że problemem zainteresowali się w końcu nasi parlamentarzyści. W konsekwencji, w lutym 2004 roku Sejm uchwalił nowelizację ustawy z 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej.

Polska to nie Monako

Znowelizowana ustawa rozstrzyga jednoznacznie, że na ścianie budynków siedzib instytucji państwowych, a także samorządowych należy umieszczać godło Rzeczypospolitej Polskiej i tablicę z ich nazwą. Wcześniejsze przepisy były w tej materii raczej nieprecyzyjne. Nowelizacja ustawy zakłada także, że godło i barwy Rzeczypospolitej Polskiej są umieszczane w sposób zapewniający im należną cześć i szacunek. To samo dotyczy wykonywanego lub odtwarzanego hymnu Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie nie mogą być one umieszczane na przedmiotach przeznaczonych do obrotu handlowego.
Z tą czcią i szacunkiem różnie do tej pory bywało. Nie trzeba przy tym pastwić się po raz kolejny nad słynnym wykonaniem Mazurka Dąbrowskiego przez Edytę Górniak w czasie piłkarskich mistrzostw świata w 2002 roku. Wystarczy tylko spojrzeć na polskie szkoły czy budynki rządowe, by zobaczyć, w jaki sposób traktuje się w tych miejscach narodowe symbole. Flagi wywiesza się tam "od wielkiego dzwonu", na dodatek najczęściej w formie wyblakłej i brudnej szmaty. Zdarzają się przypadki tak niechlujnego wieszania flagi, że przypomina ona co najwyżej barwy Monako lub Indonezji. Dla przypomnienia: obowiązkiem wywieszającego narodowe barwy jest zadbanie o to, by na flagach układały się one w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości. Górny pas jest koloru białego, a dolny koloru czerwonego. Prawidłowe proporcje flagi wynoszą 5:8 (szerokość - długość). Niby oczywistość, a jednak okazuje się, że nie dla każdego...
Nowelizacja z 2004 roku rozprawiała się także z jeszcze jednym niezrozumiałym przepisem, który odziedziczyliśmy po poprzedniej epoce. Nie wiedzieć czemu zabraniał on wywieszania flag w inne dni niż świąteczne. Tymczasem po nowelizacji możemy bez ograniczeń uwidaczniać nasze symbole narodowe. Oznacza to, że mogą być one użyte kiedy tylko zapragniemy, pod warunkiem wszak, że otoczy się je czcią i szacunkiem. Ustawa wprowadza także Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej jako święto obchodzone 2 maja na wzór podobnych uroczystości odbywających się w wielu krajach, m.in. w Stanach Zjednoczonych, Rosji, Szwecji czy Estonii. Jego celem ma być popularyzacja wiedzy o polskiej tożsamości i symbolach narodowych .Można więc powiedzieć, że pierwszy krok został zrobiony. Nadal jednak możemy się wiele nauczyć od Amerykanów. I choć dla wielu osób amerykański patriotyzm jest zbytnio nachalny, infantylny i kiczowaty, to jednak tamtejszy powszechny i szczery szacunek dla narodowych symboli musi budzić uznanie. Jak wielką rolę odgrywają nasze symbole, zdajemy sobie sprawę jedynie w chwilach największego zagrożenia. A przecież na co dzień mają one równie wielkie znaczenie. Symbol to więź, to niezbędny warunek istnienia wspólnoty. Duma z flagi narodowej reprezentowana przez Szwajcara czy Brytyjczyka nie jest więc szowinizmem, a zdrowym odruchem, będącym manifestacją wspólnego celu. Bez takiej postawy prędzej czy później zanikają więzi społeczne. A stąd już tylko krok do cofnięcia się do epoki barbarzyństwa.

poprzedni   |   następny

wróć