Jedna trzecia ludności świata zarażona jest prątkami gruźlicy. W Polsce liczbę nosicieli ocenia się na kilka milionów. U 5-10 proc. z nich rozwinie się kiedyś pełnoobjawowa choroba. 24 marca obchodzić będziemy Światowy Dzień Walki z Gruźlicą. W tym roku towarzyszyć mu będzie hasło „Gdziekolwiek jest gruźlica – zagrożenie jest wszędzie”
Co roku w naszym kraju zapada na gruźlica trzykrotnie więcej osób niż przeciętnie w Europie Zachodniej. Choroba ta towarzyszy nam niemal od zarania dziejów. W Ameryce Północnej występowała jeszcze przed dotarciem Kolumba. Dziś nadal jest chorobą globalną.

By u zakażonych doszło do rozwoju choroby potrzebne są sprzyjające schorzeniu okoliczności. Należą do nich: bieda, niedożywienie, złe warunki mieszkaniowe, stresy i związane z tym obniżenie sił odpornościowych organizmu. W grupie ryzyka znajdują się również osoby starsze, przewlekle chore i wszystkie przyjmujące leki osłabiające układ odpornościowy np. po przeszczepach organów.

Trudne rozpoznanie
– Choroba ma niestety bardzo podstępny przebieg. W pierwszym okresie objawy są niecharakterystyczne. Należy do nich: przedłużający się kaszel, osłabienie, utrata apetytu, stany podgorączkowe, utrata masy ciała, nocne poty, łatwe męczenie, krwioplucie pojawia się później, gdy choroba jest już bardzo zaawansowana. Gruźlica wykryta we wczesnym stadium jest całkowicie wyleczalna. Dlatego nie należy lekceważyć objawów choroby. Gruźlica nieleczona prowadzi w 50-60 procentach przypadków, w ciągu kilku lat, do śmierci – mówi dr Ireneusz Szczuka z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.

Koszt całej, standardowej półrocznej terapii lekami przeciwprątkowymi jest stosunkowo tani, bo wynosi ok. 800 zł. i jest całkowicie refundowany przez państwo. Dla porównania, leczenie osób zarażonych wirusem HIV wynosi 40 tys. rocznie, a terapia trwa latami.

Od lat 20. ubiegłego wieku znana jest szczepionka przeciw gruźlicy - jest to szczepionka BCG. Obowiązkowo otrzymują ją w Polsce wszystkie noworodki w pierwszej dobie życia – dostają zastrzyki jeszcze w szpitalu. Szczepionka nie chroni w 100% przed zachorowaniem, ale zapobiega jej najgroźniejszym postaciom.

Nikt nie kocha prątków Kocha
– Gruźlica, z łac. tuberculosis, potocznie nazywana dawniej także suchotami, rozprzestrzenia się drogą powietrzną. Wywołujące ją bakterie nazwane od nazwiska odkrywcy prątkami Kocha, wydalane są z organizmu chorego wraz z kropelkami wyściełającymi drogi oddechowe śluzu. Może się to dziać podczas kaszlu, kichania, a nawet głośnego śmiechu czy mówienia.

Każdy kto zachoruje na gruźlicę i prątkuje oraz nie jest leczony zaraża średnio w ciągu roku 10-15 kolejnych osób – mówi dr Ireneusz Szczuka. Gdy prątki razem z wdychanym powietrzem dostaną się do płuc, rozmnażają się tam i wraz z krwią mogą trafić do innych narządów, na przykład nerek, stawów czy mózgu. By doszło do zakażenia nie wystarczy pojedynczy prątek. Trudno więc chorobą zarazić się np. idąc ulicą, ale już dość łatwo siedząc z chorym w jednym przedziale pociągu. Na zakażenie najbardziej narażone są osoby, będące z nim w domowym kontakcie (rodzina) lub też te, które spędzają z chorym dużo czasu np. w pracy.

Już samo wietrzenie pomieszczeń znacznie zmniejsza możliwość zarażenia. W naszym kraju stosunkowo wysoka liczba zakażonych wynika z dużego rozpowszechnienia choroby w przeszłości. Polska w czasie I i II wojny światowej miała w Europie najwyższe wskaźniki umieralności z powodu gruźlicy

Choroba uderza w najbiedniejszych
W ciągu ostatnich 10 lat liczba chorych w naszym kraju zmniejsza się - rocznie średnio o 4 proc. W ubiegłym roku na gruźlicę zachorowało 9280 osób. Według prognoz, w tym roku liczba ta będzie mniejsza o 500-700 zachorowań. Najwięcej chorych przypada na województwa lubelskie i świętokrzyskie, a także łódzkie, mazowieckie i śląskie

Choć w Polsce mamy tendencje spadkowe, to jednak na świecie liczba chorych na gruźlicę jest bardzo wysoka. Mimo wysiłków międzynarodowych organizacji, co roku umiera na nią prawie 2 mln ludzi, głównie w krajach najbiedniejszych. Chorobie sprzyjają konflikty zbrojne i destabilizacja polityczna. Wśród chorób zakaźnych jest to najczęstsza, obok AIDS przyczyna zgonów. Co roku odnotowuje się prawie 9 milionów nowych zachorowań z czego polowa przypada na takie kraje jak Chiny, Indie, Indonezja Bangladesz i Nigeria.

Bogate kraje Europy też nie są jednak od niej wolne. Kilka tysięcy zachorowań odnotowuje się co roku np. w Wielkiej Brytanii, czy Francji. Jednak ze statystyk wynika, że w krajach Europy Zachodniej 40-60 proc. gruźlicy występuje wśród imigrantów lub ich rodzin. Wśród ludności etnicznej zachorowalnośćjest bardzo niska.

Coraz trudniejsza terapia
Od pewnego czasu na świecie pojawiła się tzw. supergruźlica, w której prątki odporne są już na niemal wszystkie stosowane w zwalczaniu tej choroby leki. Terapia w tym przypadku jest więc mniej skuteczna. Jedynym ratunkiem jest długie, drogie i stosunkowo mało skuteczne leczenie bardzo toksycznymi i źle tolerowanymi farmaceutykami. Powstanie gruźlicy lekoopornej jest wynikiem przede wszystkim nieprawidłowego leczenia. – W regionach najbiedniejszych sprzyja temu zakłócona ciągłość dostaw potrzebnych leków. Chorzy muszą przerwać leczenie, bo państwa nie stać na jego kontynuację. W krajach bogatszych leczenie przerywane jest głównie z winy pacjentów. Po ok. czterech tygodnia przyjmowania leków pacjenci czują się już prawie całkowicie zdrowi, nie mają dolegliwości i zdarza się, że przerywają kurację, zmniejszają liczbę leków, lub ich dawki. Prątki, które wciąż jeszcze żyją w ich organizmie mają więc czas i warunki by wytworzyć mechanizmy obronne uodparniające się na stosowane leki – tłumaczy dr Ireneusz Szczuka.

Konieczny nadzór
Rozwiązaniem problemu może być leczenie bezpośrednio nadzorowane. Polega ono na tym, że chory bierze leki w obecności pielęgniarki w najbliższej poradni rejonowej. Wtedy można mieć gwarancję, że chory przyjmuje właściwe leki, w odpowiednich dawkach i przez odpowiednio długi czas. W Polsce wkrótce będzie obowiązywać nowa ustawa, która ureguluje prowadzenie obowiązkowego leczenia chorych na gruźlicę płuc. Ustawa ta właśnie została poddana konsultacjom międzyresortowym, niedługo znajdzie się w Sejmie. Podobne przepisy obowiązują już w Europie. Np. w Szwecji, jeśli chory zakaźnie nie chce się leczyć, można go do tego zmusić.



Zapadalność na gruźlicę w niektórych krajach Regionu Europejskiego w 2004 r. Współczynniki na 100.000 mieszkańców.

kraj	wynik
Cypr	3,6
Islandia	4,1
Malta	4,8
Szwecja	5,1
Finlandia	6,4
Norwegia	6,6
Luksemburg	6,8
Grecja	7
Dania	7,1
Włochy	7,3
Niemcy	8
Szwajcaria	8,2
Holandia	8,3
Francja	8,9
Czechy	10,3
Irlandia	10,7
Austria	11,2
Belgia	11,8
Wlk.Brytania	12,7
Słowacja	13,1
Słowenia	13,4
Hiszpania	15
Węgry	24,5
Polska	24,6
Turcja	27,4
Chorwacja	28,6
Macedoania	33,5
Serbia i Czarnogóra	34,7
Bułgaria	41,5
Estonia	44,5
Armenia	56,2
Bośnia i Herzegowina	60,9
Białoruś	66,2
Łotwa	69,4
Litwa	73
Azerbajdżan	77,8
Ukraina	81,7
Uzbekistan	98,1
Rosja	105,9
Kirgistan	127,6
Gruzja	132,1
Rumunia	146
Kazachstan	216,5

poprzedni   |   następny

wróć