dzisiaj jest: wtorek, 22.05.2012 | Imieniny:
Przewodnik Katolicki 45/2010 » Historia »

Powązki - sanktuarium narodowych pamiątek

autor: Małgorzata Szewczyk

 O Powązkach słyszał już każdy Polak. Nie wszyscy jednak wiedzą, że historia powstania tej jednej z najważniejszych nekropolii, powstałej ponad 200 lat temu, zaczęła się od sporu o przysłowiową miedzę...

 

Fortel starosty

Fundatorem miejsca pod przyszły cmentarz warszawski był starosta klonowski Melchior Szymanowski, który podarował miastu działkę o powierzchni 2, 6 ha. Gest starosty nie był jednak podyktowany hojnością, ale zwykłą złośliwością wobec sąsiadów – Czartoryskich, z którymi od kilku lat toczył spór. Nie mogąc dojść z nimi do porozumienia, Szymanowski obmyślił plan, który stał się brzemienny w skutkach. W krajobraz założonego przez księżnę Izabelę Czartoryską romantycznego parku, ze świątynią dumania, wprowadził cmentarne widoki. W ten sposób 4 listopada 1790 r. powstał cmentarz, który jest dzisiaj jedną z najważniejszych narodowych nekropolii. Darowana przez Szymanowskiego działka to obecnie najstarsza część cmentarza. Wraz z powstałym w latach 1790-1793 kościołem św. Karola Boromeusza oraz katakumbami według projektu Dominika Merliniego tworzą taki sam układ przestrzenny jak ponad 200 lat temu.

 

Galeria portretów historycznych

Stare Powązki to „sanktuarium narodowych pamiątek”, przekazujące informacje o kulturze i historii społeczeństwa warszawskiego minionych wieków. Nekropolię charakteryzuje szczególny urok i walory plastyczno-krajobrazowe, bogactwo pamiątek i anegdot historycznych. Czasy założenia nekropolii łączą się z okresem całkowitej utraty niepodległości kraju.

Historia jej pierwszych 130 lat istnienia była historią niewoli. Dla mieszkańców Warszawy Powązki stały się ucieczką od teraźniejszości, czymś w rodzaju galerii portretów historycznych. Pomnik nagrobny stawał się zapisem kulturowym, świadectwem czasu, który go zrodził. Pogrzeby ludzi zasłużonych, znanych i cenionych gromadziły tłumy mieszkańców Warszawy, w latach niewoli stawały się manifestacjami patriotycznymi. Na Cmentarzu Powązkowskim chowano żołnierzy wszystkich powstań i wojen od insurekcji 1794 r. Wiele grobów podczas II wojny światowej pełniło funkcję podziemnych arsenałów, niektóre służyły za schronienie ukrywającym się.

Wśród ok. 1 mln pochowanych tam osób jest wielu znanych i zasłużonych Polaków: działaczy niepodległościowych, myślicieli, naukowców, lekarzy, uczonych, artystów, polityków,  twórców kultury i nauki, duchownych. Na Powązkach spoczywają m.in.: Franciszek Bohomolec, Bolesław Prus, Jan Kiepura, Hanna Ordonówna, Maria Dąbrowska, Jacek Kuroń.

Gdy w 1925 r. zmarł Władysław Reymont, wzdłuż południowej ściany katakumb założono Aleję Zasłużonych

Cmentarz był wielokrotnie powiększany. Dzisiaj zajmuje 43 ha.

 

 

 

poprzedni   |   następny wróć
  • Bajkowego biskupa przypadki
  •   Zapamiętano go powszechnie jako postać po wielokroć książęcą. Był księciem biskupem warmińskim, księciem sambijskim, słusznie nazywano go księciem Kościoła oraz księciem polskiej literatury oświeceniowej. Często jednak zapomina się, że biskup Ignacy Krasicki był też prymasem Polski.

    więcej »
  • Znaki dla wiary
  •   Wypadające z okna dziecko uratowane bezwiednie przez śląskiego „szmaciorza”, interwencja św. Józefa w lagrowym piekle na ziemi, miłosierdzie za pomoc udzieloną niewidomemu Niemcowi w drodze do obozu. To tylko niektóre znaki, jakie kard. Ignacemu Jeżowi nigdy nie pozwoliły na zwątpienie.

    więcej »
  • Zapomniane męczeństwo
  •   Ten temat regularnie pojawia się i znika, niestety tylko na łamach prasy katolickiej. Może tegoroczna,  przypadająca w sierpniu 35. rocznica śmierci abp. Antoniego Baraniaka stanie się pretekstem do przypomnienia ogromnych zasług tego biskupa. Nie tylko dla Kościoła, ale po prostu dla naszego kraju.

    więcej »
  • Ranking konstytucyjny
  •   W powszechnej opinii była drugą na świecie i pierwszą w Europie, gdy tak naprawdę – odpowiednio: czwartą i trzecią. Bez względu na to, którą w kolejności byłaby, Konstytucja 3 maja pozostaje jednym z najważniejszych na świecie tego typu aktów prawnych.

    więcej »
  • Kościół i Wolna Europa
  • 3 maja minie 60. rocznica nadania z Monachium do Polski pierwszej audycji Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Dziś już coraz mniej osób kojarzy tę nazwę, a pewnie jeszcze mniej wie, jak wielką rolę odgrywało to radio w walce o wolność słowa w czasach komunistycznego PRL-u. 

    więcej »
  • Prymas schyłku epoki
  •   Czarna legenda, jaką wokół niego stworzono, kazała sądzić, że był tchórzliwy, uległy wobec coraz bardziej wszechwładnej Rosji, miał pertraktować z Prusakami, chciał podobno uciec z Polski, a że okazało się to niemożliwe, targnął się rzekomo na własne życie. Jaki był naprawdę ostatni prymas przedrozbiorowej Rzeczypospolitej?

    więcej »
  • Pomnik Wdzięczności do odzyskania
  • Idea jest ambitna i jak na dzisiejsze czasy ryzykowna, ale zainteresowanie nią przeszło najśmielsze oczekiwania organizatorów. Kto i po co chce odbudować w Poznaniu  pomnik Najświętszego Serca Jezusowego zwany popularnie pomnikiem Wdzięczności ?

    więcej »
  • Polenaktion Zbąszyń
  • Zaledwie w ciągu kilkunastu godzin, pomiędzy 28 a 29 października 1938 r., ludność Zbąszynia, wówczas kresowego miasteczka na zachodzie II Rzeczypospolitej, zwiększyła się o 9 300 osób. Dla znacznie mniejszej do tego czasu liczby zbąszynian rozpoczął się niełatwy egzamin z człowieczeństwa.

    więcej »
  • Przywrócić pamięci
  •   Żołnierze Wyklęci – bohaterowie antykomunistycznego podziemia po II wojnie światowej – których w okresie PRL starano się wszelkimi sposobami zohydzić i wymazać z pamięci Polaków, dziś odzyskują miejsce w naszej historii.

    więcej »
  • Przechadzka na Pere-Lachaise
  • Któż z nas podczas pobytu w Paryżu, nie zawędruje na historyczny cmentarz Père-Lachaise, czy do XIV dzielnicy, na Montparnasse, by pośród miejsc doczesnego spoczynku intelektualnej elity Francji, odszukać liczne groby Polaków, którzy już od dziewięciu wieków obierają sobie stolicę Francji za miejsce pobytu.

    więcej »
right
left
Nagroda im. Wł. Pietrzaka dla Przewodnika Katolickiego