Aktualności sprzed wieku 13 i 20 stycznia 1918 roku. Biedny podróżny ewangeliczny

O zagrożeniach dla wiary i nadziejach na niepodległość można było przeczytać w „Przewodniku Katolickim”. Przed 93 laty tematyka społeczno-polityczna przeplatała się z religijną, a relacje z bieżących wydarzeń historycznych wymieniały się z artykułami ponadczasowymi.

W styczniu 1918 r. nie było jeszcze pewne, jak potoczą się losy Polski, ani to, że za 11 miesięcy odzyska ona niepodległość. Armia czerwonej Rosji dopiero za dwa miesiące miała zawrzeć rozejm z państwami centralnymi, a po upływie kolejnych pięciu miesięcy, 8 sierpnia 1918 r., w trakcie drugiej bitwy nad Sommą doszło do „czarnego dnia” armii niemieckiej. Tego wszystkiego nie mogli jeszcze wiedzieć w styczniu 1918 r. czytelnicy „Przewodnika Katolickiego”, żyjący pomiędzy frontami Wielkiej Wojny, na polskich ziemiach wyzwalających się powoli z zaborczych oków.

Nie będziemy „przylepkiem”

Czytelnicy mogli się jednak dowiadywać z gazety o najważniejszych wydarzeniach, kształtujących wojenną sytuację i wysnuwać z nich prognozy dotyczące postępu sprawy polskiej. Numer 2 „Przewodnika Katolickiego” z 13 stycznia 1918 r. informował o przebiegu rokowań pokojowych w Brześciu Litewskim. Z relacji tych biła wielka nadzieja na pokój społeczeństw wyczerpanych prawie czteroletnimi zmaganiami wojennymi. Relacjonując zawiłości rokowań pomiędzy Rosją a Niemcami, a także pomiędzy Anglią i Francją a państwami centralnymi, „Przewodnik Katolicki” zastanawiał się, co stanie się w tyglu tych dyplomatycznych utarczek ze sprawą polską. „Nam Polakom zaś chodzi o to, aby Królestwo Polskie nie było żadnym przylepkiem, ale wolnem, niepodległem państwem, jak ongiś, zanim dopuszczono się na Polsce rozbiorów. Chyba do tego jako naród o wielkiej przeszłości historycznej i wysokiej kulturze mamy prawo”.

Danina z wesela

W dalszej części tych refleksji gazeta – już w kolejnym numerze z 20 stycznia 1918 r. – nawoływała do zbierania „składek na braci naszych dotkniętych klęską wojny”. Podano też w „Przewodniku Katolickim” wyciąg z listy osób, które takie składki złożyły. Byli to m.in. „ksiądz proboszcz Niklewicz z Solca nad Wartą”, który dał 30 marek, żołnierze Wojnecki i Schlemann, którzy „z pola walki przysłali po 2 marki”, czy wreszcie ks. proboszcz Haase z Kicina, który wpłacił 30 marek zebranych „na weselu u Brodziszewskiego w Karłowicach, parafii Wierzenickiej”. Apel o składki opublikowany w „Przewodniku” był dramatyczny i zapewne jest miarą niedoli i biedy ówczesnych Polaków. Oto jego fragment: „Oto stał się biedny, bezdomny lud polski nieszczęśliwym, jak on (czyt. „ów” – dop. red.)  podróżny ewangeliczny; oto leży poraniony i pokaleczony wśród szerokiego narodów gościńca. Któż go poratuje? Azali brat bratu, rodak rodakowi nie stanie się miłosiernym samarytaninem, co kochającemi dłońmi obwiąże rany nieboraka? Otwórzmy więc szeroko nasze serca i kieszenie i hojnemi dłońmi nie już dawajmy, ale sypmy datki dla nieszczęśliwych braci”.

Mimo najbardziej elementarnych, bo bytowych, kłopotów czytelników „Przewodnika Katolickiego” sprzed 93 lat, z ostatniego roku wojny, czasopismo starało się też dostarczać wiedzę historyczną o patriotycznej wymowie. Przeczytać można było m.in. o wielowiekowych dziejach „diecezyi płockiej”, „historyi kościoła farnego w Wągrówcu”. „Przewodnik publikował też żywot św. Sebastiana oraz obyczajową powieść w odcinkach. W numerze z 20 stycznia 1918 r. donosił, że „z nowym kwartałem liczba Przyjaciół i Czytelników «Przewodnika» przekroczyła znacznie liczbę 100 tysięcy abonentów!”. 

W cyklu „Aktualności sprzed wieku” raz w miesiącu publikujemy krótką rekapitulację tego, co ukazywało się w „Przewodniku” w analogicznym czasie, tyle że przed 30, 50, 90 i więcej laty.