dzisiaj jest: czwartek, 02.10.2014 | Imieniny:
Przewodnik Katolicki 52/2010 » Edycja Archidiecezji Krakowskiej »

Podłaźniczka - babcia choinki

autor: Magdalena Guziak-Nowak

Współczesna choinka przyszłą do nas z Zachodu pod koniec XVIII w. Na wsiach zagościła 100 lat później. A co było przed nią?

 


Dobrym pomysłem na zagospodarowanie poświątecznych (dla szczęśliwców wolnych) dni jest wycieczka do Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Wśród kolekcji liczącej 80 tys. eksponatów, znajduje się wystawa poświęcona bożonarodzeniowym obrzędom. Zaciekawi ona nie tylko dzieci.

 

Wigilia

Najważniejszym dniem świąt w chłopskiej kulturze była Wigilia. Stanowiła ona granicę pomiędzy codziennością a świętami. Ponieważ ludzie wierzyli, że czas biegnie w skali roku i się zużywa, każde święta traktowali jak okazję do odnowy. W starzejący się Kosmos, przyrodę i rodzaj ludzki trzeba było tchnąć co roku nowe siły witalne. Towarzyszyły temu różne magiczne praktyki mające przynieść szczęście, dostatek, płodność czy zdrowie. O niektórych z nich dziś już nikt nie pamięta, inne zmieniły swój charakter. Niektóre zwyczaje praktykujemy i my, choć odczytujemy je inaczej, bo Kościół zinterpretował je na nowo.

Tak jak teraz, wielką wagę przywiązywano do wieczerzy wigilijnej. Obfitość potraw miała zwiastować przyszłoroczne zbiory. Zostawiano przy stole jedno puste nakrycie i uchylone drzwi, aby dusze zmarłych mogły swobodnie przyjść i zasiąść do uczty z rodziną. Dzielenie się białym opłatkiem z domownikami i kolorowym ze zwierzętami, było symbolem pojednania.

 

Ozdoby i prototyp choinki

Z opłatków wykonywano również ozdoby świąteczne. Opłatkowe wycinanki były popularne głównie w Małopolsce. Mieszkańcy lepili z nich „gwiazdy” i „światy”. Te ostatnie były przestrzennymi konstrukcjami chroniącymi przed złymi mocami oraz symbolizowały narodziny Chrystusa – Pana świata. Powstawały z wydmuszek, kolorowych wstążek i opłatka.

Obok „światów” u powały izby wisiały „podłaźniczki” – wierzchołki świerku, sosny albo jodły, przodkowie współczesnych choinek. Nazywane inaczej gajami, sadami albo drzewkami przystrajane były jabłkami, orzechami, piernikami, miniaturowymi chlebkami i kolorowymi świeczkami. Żywe „podłaźniczki” zamieniły się z czasem w wykonywane ze słomy, kolorowych papierów i bibuły „pająki”.

Co się rzucało w oczy po wejściu do przystrojonej izby, to wyraźny podział na strefę sacrum i profanum. Na jednej ze ścian były umieszczane różne przedmioty kultu np. święte obrazy. Ozdabiały je bibułkowe wianuszki i bukieciki kwiatów, łańcuchy upięte w girlandy oraz  „poduszki”. Ich żywe kolory przypominały o wiośnie, o rozkwicie przyrody, a sama obecność miała dodać domownikom sił na cały przyszły rok.

poprzedni   |   następny wróć
  • Moda na pomaganie
  •  Wciąż jeszcze istnieje wiele mitów dotyczących wolontariatu. Sceptycy, którzy często nigdy nie spróbowali pomagać w ten sposób, twierdzą, że zabiera on dużo czasu, wymaga heroicznych poświęceń i oddania, bez jakiejkolwiek rekompensaty.

    więcej »
  • Wraca żak - wraca młody Kościół
  •  Większy tłok w krakowskich tramwajach i autobusach. Kolejki do automatów biletowych i w bibliotekach. Wracają studenci. To na szczęście nie jedyne oznaki ich powrotu.

    więcej »
  • Dekada Arcy? Dzieła Pomocy
  •  Obchodzimy dziesięciolecie Dzieła Pomocy św. Ojca Pio, ale w rzeczywistości bracia kapucyni nieśli pomoc bezdomnym i ubogim od zawsze.

    więcej »
  • Popiełuszko stalinizmu
  • W połowie września w parku Jordana w Krakowie odsłonięto pomnik kolejnego wielkiego człowieka. Mówili o nim „ksiądz niezłomny” i „ Popiełuszko stalinizmu”. Kim był ks. Władysław Gurgacz? 

    więcej »
  • Postanowiliśmy zaryzykować
  •  Rozmowa o wyrzutach sumienia, katolickim thrillerze i filmach z moralnym przesłaniem z Mirosławem Krzyszkowskim .

    więcej »
  • Młodzi modlą się o pokój
  •  Choć do Światowych Dni Młodzieży pozostały niespełna dwa lata, młodzi ludzie zaangażowani w to dzieło nie próżnują. Teraz wzywają wszystkich do włączenia się we wspólną modlitwę różańcową w intencji pokoju na świecie.

    więcej »
  • Światowe Dni Młodzieży już trwają!
  •  Rozmowa o przygotowaniach do Światowych Dni Młodzieży z Aleksandrą Szymczak z Komitetu Organizacyjnego.

    więcej »
  • Szlakiem krakowskich krzyży
  • 14 września przeżywamy Święto Podwyższenia Krzyża Świętego. W tym roku przypada ono w niedzielę. W Małopolsce wielu wiernych wędruje do Mogiły po to między innymi, by modlić się przed cudownym krzyżem. Jednak w naszej archidiecezji warto również przyjrzeć się innym wyjątkowym krucyfiksom. 

    więcej »
  • Przyszłość zależy od miłości
  •  Zawsze czułem nad sobą opiekę Matki Bożej. Jeśli masz problemy, to wstąp do najbliższej świątyni, a wszystko się dobrze potoczy. Rozmawiaj swoimi własnymi słowami – tak żyłem i tak polecam żyć. Bez Kościoła i wiary nic nie zrobimy – mówi aktor i reżyser Leszek Pniaczek.

    więcej »
  • Kolory folkloru
  •  Już po raz 46. górale z całego świata spotkali się w Zakopanem. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich to wyjątkowa okazja do poznawania autentycznego, wiecznie żywego folkloru z różnych zakątków.

    więcej »
right
left
Papież Franciszek w Ziemi Świętej