dzisiaj jest: środa, 23.07.2014 | Imieniny:
Przewodnik Katolicki 52/2010 » Edycja Archidiecezji Krakowskiej »

Podłaźniczka - babcia choinki

autor: Magdalena Guziak-Nowak

Współczesna choinka przyszłą do nas z Zachodu pod koniec XVIII w. Na wsiach zagościła 100 lat później. A co było przed nią?

 


Dobrym pomysłem na zagospodarowanie poświątecznych (dla szczęśliwców wolnych) dni jest wycieczka do Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Wśród kolekcji liczącej 80 tys. eksponatów, znajduje się wystawa poświęcona bożonarodzeniowym obrzędom. Zaciekawi ona nie tylko dzieci.

 

Wigilia

Najważniejszym dniem świąt w chłopskiej kulturze była Wigilia. Stanowiła ona granicę pomiędzy codziennością a świętami. Ponieważ ludzie wierzyli, że czas biegnie w skali roku i się zużywa, każde święta traktowali jak okazję do odnowy. W starzejący się Kosmos, przyrodę i rodzaj ludzki trzeba było tchnąć co roku nowe siły witalne. Towarzyszyły temu różne magiczne praktyki mające przynieść szczęście, dostatek, płodność czy zdrowie. O niektórych z nich dziś już nikt nie pamięta, inne zmieniły swój charakter. Niektóre zwyczaje praktykujemy i my, choć odczytujemy je inaczej, bo Kościół zinterpretował je na nowo.

Tak jak teraz, wielką wagę przywiązywano do wieczerzy wigilijnej. Obfitość potraw miała zwiastować przyszłoroczne zbiory. Zostawiano przy stole jedno puste nakrycie i uchylone drzwi, aby dusze zmarłych mogły swobodnie przyjść i zasiąść do uczty z rodziną. Dzielenie się białym opłatkiem z domownikami i kolorowym ze zwierzętami, było symbolem pojednania.

 

Ozdoby i prototyp choinki

Z opłatków wykonywano również ozdoby świąteczne. Opłatkowe wycinanki były popularne głównie w Małopolsce. Mieszkańcy lepili z nich „gwiazdy” i „światy”. Te ostatnie były przestrzennymi konstrukcjami chroniącymi przed złymi mocami oraz symbolizowały narodziny Chrystusa – Pana świata. Powstawały z wydmuszek, kolorowych wstążek i opłatka.

Obok „światów” u powały izby wisiały „podłaźniczki” – wierzchołki świerku, sosny albo jodły, przodkowie współczesnych choinek. Nazywane inaczej gajami, sadami albo drzewkami przystrajane były jabłkami, orzechami, piernikami, miniaturowymi chlebkami i kolorowymi świeczkami. Żywe „podłaźniczki” zamieniły się z czasem w wykonywane ze słomy, kolorowych papierów i bibuły „pająki”.

Co się rzucało w oczy po wejściu do przystrojonej izby, to wyraźny podział na strefę sacrum i profanum. Na jednej ze ścian były umieszczane różne przedmioty kultu np. święte obrazy. Ozdabiały je bibułkowe wianuszki i bukieciki kwiatów, łańcuchy upięte w girlandy oraz  „poduszki”. Ich żywe kolory przypominały o wiośnie, o rozkwicie przyrody, a sama obecność miała dodać domownikom sił na cały przyszły rok.

poprzedni   |   następny wróć
  • Dzięki Bogu mamy siłę
  •  Z Justyną Staśko, mamą dwuletniej Natalki, spotykam się w holu Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie–Prokocimiu. Nie mogę odwiedzić Natalki, ponieważ czekając na autoprzeszczep leży w izolatce. Kiedy rozmawiam z Justyną, przy małej czuwa tata Seweryn.

    więcej »
  • Ceramiczne cuda
  •  W przytulnej pracowni Iwony Płoskonki patrzą na mnie ceramiczne koty. Gdzie indziej półka wypełniła się aniołami. Artystka pokazuje misę w kształcie kwiatu maku wypalaną w wielkim piecu. Ta pasja ma na imię ceramika artystyczna i przemawia do nas przedmiotami powstałymi z gliny.

    więcej »
  • U norbertanek na Salwatorze
  •  Klasztor sióstr norbertanek na Salwatorze jest otoczony grubym murem. Za nim siostry prowadzą życie klauzurowe – oddają się modlitwie i pracy. Mają też ogród i kawałek ziemi, który uprawiają na własne potrzeby.

    więcej »
  • Bądźmy poszukiwaczami autorytetu!
  •  Rozmowa z Tomaszem Gubałą, pomysłodawcą kampanii „Bądźmy poszukiwaczami autorytetów”. 

    więcej »
  • Charytatywne rowerowanie
  •  Wakacje to czas, kiedy na sport mamy więcej czasu. Ale okazuje się, że możemy nie tylko sami go uprawiać, ale umożliwić to innym.

    więcej »
  • Promieniowanie świętości
  •  Cztery ołtarze, cztery wezwania do wiernych uczestniczących w uroczystej procesji Bożego Ciała w Krakowie, które przekazali krakowscy biskupi. To również słowa do nas wszystkich.

    więcej »
  • Pilnujcie mi tych szlaków
  •  Wakacje za pasem. A gdyby tak wybrać się w góry, by przemierzyć szlaki, którymi kiedyś chodził św. Jan Paweł II? Szlaki papieskie czekają!

    więcej »
  • Cała ziemia jest Boga
  • „Nasza Ziemia Boga ma już 10 lat!” Tak śpiewano podczas 10-lecia wspólnoty Ziemia Boga. Od tylu lat bowiem nad Wisłą u salezjanów spotykają się młodzi i trochę starsi, by razem się modlić, cieszyć życiem i rozwijać.

    więcej »
  • Tyniecka 10 zaprasza
  •  Czasem pomijane w przewodnikach albo traktowane marginalnie. Jeżeli ktoś porusza się szlakami Jana Pawła II w Krakowie, to musi wiedzieć, że Dębniki są ważnym miejscem na mapie.

    więcej »
  • Studiuj w sercu Krakowa
  •  Maturzyści z niecierpliwością oczekują na wyniki egzaminów. Nadchodzi czas wyboru dalszej drogi rozwoju. Uniwersytet Papieski zaprasza na studia w sercu Krakowa.

    więcej »
right
left
Papież Franciszek w Ziemi Świętej