dzisiaj jest: czwartek, 24.04.2014 | Imieniny:
Przewodnik Katolicki 52/2010 » Edycja Archidiecezji Krakowskiej »

Podłaźniczka - babcia choinki

autor: Magdalena Guziak-Nowak

Współczesna choinka przyszłą do nas z Zachodu pod koniec XVIII w. Na wsiach zagościła 100 lat później. A co było przed nią?

 


Dobrym pomysłem na zagospodarowanie poświątecznych (dla szczęśliwców wolnych) dni jest wycieczka do Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Wśród kolekcji liczącej 80 tys. eksponatów, znajduje się wystawa poświęcona bożonarodzeniowym obrzędom. Zaciekawi ona nie tylko dzieci.

 

Wigilia

Najważniejszym dniem świąt w chłopskiej kulturze była Wigilia. Stanowiła ona granicę pomiędzy codziennością a świętami. Ponieważ ludzie wierzyli, że czas biegnie w skali roku i się zużywa, każde święta traktowali jak okazję do odnowy. W starzejący się Kosmos, przyrodę i rodzaj ludzki trzeba było tchnąć co roku nowe siły witalne. Towarzyszyły temu różne magiczne praktyki mające przynieść szczęście, dostatek, płodność czy zdrowie. O niektórych z nich dziś już nikt nie pamięta, inne zmieniły swój charakter. Niektóre zwyczaje praktykujemy i my, choć odczytujemy je inaczej, bo Kościół zinterpretował je na nowo.

Tak jak teraz, wielką wagę przywiązywano do wieczerzy wigilijnej. Obfitość potraw miała zwiastować przyszłoroczne zbiory. Zostawiano przy stole jedno puste nakrycie i uchylone drzwi, aby dusze zmarłych mogły swobodnie przyjść i zasiąść do uczty z rodziną. Dzielenie się białym opłatkiem z domownikami i kolorowym ze zwierzętami, było symbolem pojednania.

 

Ozdoby i prototyp choinki

Z opłatków wykonywano również ozdoby świąteczne. Opłatkowe wycinanki były popularne głównie w Małopolsce. Mieszkańcy lepili z nich „gwiazdy” i „światy”. Te ostatnie były przestrzennymi konstrukcjami chroniącymi przed złymi mocami oraz symbolizowały narodziny Chrystusa – Pana świata. Powstawały z wydmuszek, kolorowych wstążek i opłatka.

Obok „światów” u powały izby wisiały „podłaźniczki” – wierzchołki świerku, sosny albo jodły, przodkowie współczesnych choinek. Nazywane inaczej gajami, sadami albo drzewkami przystrajane były jabłkami, orzechami, piernikami, miniaturowymi chlebkami i kolorowymi świeczkami. Żywe „podłaźniczki” zamieniły się z czasem w wykonywane ze słomy, kolorowych papierów i bibuły „pająki”.

Co się rzucało w oczy po wejściu do przystrojonej izby, to wyraźny podział na strefę sacrum i profanum. Na jednej ze ścian były umieszczane różne przedmioty kultu np. święte obrazy. Ozdabiały je bibułkowe wianuszki i bukieciki kwiatów, łańcuchy upięte w girlandy oraz  „poduszki”. Ich żywe kolory przypominały o wiośnie, o rozkwicie przyrody, a sama obecność miała dodać domownikom sił na cały przyszły rok.

poprzedni   |   następny wróć
  • Mamy świętego
  • I płacz zamienił się w radość. Kiedy 2 kwietnia 2005 r. odchodził do domu Ojca, ocieraliśmy łzy płynące po policzkach. Potem było głośne „Santo subito!” i oczekiwanie. Dziś chwała i zadanie na przyszłość.

    więcej »
  • Papieskie Łagiewniki
  • Karol Wojtyła w Łagiewnikach bywał jako młodzieniec, jako ksiądz, biskup i kardynał. Dobrze znał to miejsce. Przybył tu także dwa razy jako papież.

    więcej »
  • Byliśmy dla siebie
  • Sylwia i Andrzej Dobrzyńscy. Choć całe życie mieszkali dziesięć kilometrów od siebie, poznali się dopiero w oddalonym o 200 kilometrów Krakowie, gdzie przybyli na studia.

    więcej »
  • Jak przeżyć dzień kanonizacji?
  • Jak przeżyć dzień kanonizacji? Czy wnosi on coś ważnego w nasze życie? Czy potrzebne są jakieś szczególne działania, aby to wydarzenie stało się wielkim i ważnym również dla parafii, dla rodzin i dla mnie osobiście? Spotykamy różne sposoby podejścia do tego niezwykłego wydarzenia, jakim jest kanonizacja.

    więcej »
  • Z narażeniem życia
  • Historie ludzi, którzy w czasie wojny ukrywali Żydów, ratując im życie i narażając przy tym własne, są nam znane. Okazuje się jednak, że nie wszystkie. Są ludzie, o których heroicznej postawie wciąż nikt nie słyszał.

    więcej »
  • Bilet dla Brata
  • Rozmowa z Dorotą Abdelmoula, kierowniczką projektu Bilet dla Brata, która rusza w Niedzielę Palmową.

    więcej »
  • Od czasów Kolumba
  • Jeździła tam św. Joanna Beretta Molla. Modlił się Jan Paweł II. Dlaczego i my nie mielibyśmy się udać do tego przeuroczego i naprawdę kultowego miejsca?

    więcej »
  • Jezus coś ci obiecał
  • Jeśli zobaczysz na krakowskim Rynku ludzi, którzy tańczą, modlą się i rozdają białe róże, znak, że coś się dzieje!

    więcej »
  • Wiedziałem, że tak się to skończy
  • Poznali się w pracy i nie od razu zapragnęli razem iść przez życie. Ich droga do Pana Boga także wyglądała odmiennie. Ale rodzina, którą teraz tworzą, ma absolutnie wspólny, Boży azymut.

    więcej »
  • Do Jezusa bez kolejki
  • Siostra Maria Górka ze Zgromadzenia Sióstr Służebniczek opowiada o tym, jak spotkała Pana Jezusa i jak ukrywała, że jest leworęczna.

    więcej »
right
left
Ekstremalna Droga Krzyżowa Poznań