Gniew

“Kto nie wierzy Synowi, nie ujrzy życia, lecz grozi mu gniew Boży” (J 3, 36)

Gniew ze złości jest jednym z grzechów głównych, natomiast oburzenie z powodu zła i niesprawiedliwości jest cnotą. Dlatego w Biblii często rysem Boga jest gniew wyrażony za pomocą hebrajskiego pojęcia 'af, które kojarzy się z nozdrzami, z sapaniem kogoś, kto doświadcza niekontrolowanych emocji. Pan gniewa się na swój lud, który Go zdradza, idąc za obcymi bogami lub na inne narody, kiedy te okazują się pyszne i aroganckie albo na pysznych, despotów, złoczyńców. Lista ustępów biblijnych naznaczonych gniewem Bożym jest w Starym Testamencie bardzo długa i obejmuje także teksty, w których człowiek reaguje nań w sposób nieadekwatny, nie dochodząc do zrozumienia głębokiego znaczenia tego oślepiającego wybuchu (na przykład Hiob).

Korzeni tego, co określane jest jako antropomorfizm, czyli przedstawianie boskości na sposób ludzki, należy dopatrywać się w biblijnej koncepcji Pana jako Boga moralnego, który nie jest obojętny wobec dobra i zła, prawdy i fałszu, sprawiedliwości i  niesprawiedliwości, światła i ciemności. W tej perspektywie gniew paradoksalnie okazuje się drugim obliczem miłości, która otacza troską ofiary i ubogich. Boski gniew może załagodzić modlitwa i wstawiennictwo sprawiedliwych, jak Mojżesz, Amos, Jeremiasz, Bożych posłańców, a zatem pośredników między Nim a ludem.

Jedna z utartych opinii mówi, że gniew jest cechą Boga jedynie w Starym Testamentcie. Nie jest to prawdą, głównie z powodu przedstawionego powyżej charakteru gniewu Bożego. Oto bowiem na scenę wielokrotnie wkracza Chrystus, który oburza się przeciw zatwardziałości serc faryzeuszy (Mk 3, 5), przeciw niedowiarstwu tłumu (Mt 17, 17), przeciw handlującym w świątyni (J 2, 14-17), przeciw "uczonym w Piśmie i faryzeuszom obłudnikom", co ujawnia się w siedmiokrotnym "Biada!", wypowiedzianym z mocą w 23. rozdziale Ewangelii według św. Mateusza. W tym przypadku Jezus nawiązuje do zwyczaju proroków, na przykład Izajasza, który ujawnia serię niesprawiedliwości społecznych, uciekając się do formuły "Biada!", będącej rodzajem przekleństwa (5, 8-25).

Gniew Boży ukazują też pisma pawłowe, gdzie stanowi on reakcję Bożej sprawiedliwości na grzech (Rz 2, 4-5) i tych, "którzy przez nieprawość nakładają pęta prawdzie" (1, 18). Również Apokalipsę często przenika gwałtowny wiatr Bożego gniewu. Jest on przyrównany do swego rodzaju trucizny wylewanej z czasz trzymanych przez aniołów (16, 1) zwłaszcza na imperialną potęgę Rzymu: "Wspomniał Bóg na Wielki Babilon, by mu dać kielich wina swego zapalczywego gniewu" (1, 19).

A gniew ze złości, z którego rodzi się nienawiść? Jezus osądza go surowo w Kazaniu na Górze: "Każdy, kto się gniewa na swego brata, podlega sądowi" (Mt 5, 22). Jednak Psalmy złorzeczące Starego Testamentu (na przykład 58 i 109) są – kłopotliwym w warstwie językowej, ale skutecznym na poziomie przesłania – sposobem wyrażenia poparcia dla pogwałconej sprawiedliwości i obrony uciśnionych, wyboru światła i odrzucenia ciemności i dlatego –  jeśli się je odpowiednio interpretuje – można je odnieść do  tematu gniewu Bożego.

Klątwa - termin używany w tłumaczeniach dla oddania hebrajskiego cherem, oznaczającego "świętą" rzeź dokonywaną przez biblijny Izrael podczas jego podbojów. To pochodzące z greki słowo użyte jest w Nowym Testamencie sześciokrotnie w znaczeniu "przekleństwa", ale także "przysięgi". Słynne jest klątwa św. Pawła: "Gdyby wam ktoś głosił Ewangelię różną od tej, którą od nas otrzymaliście – niech będzie przeklęty!" (Ga 1, 9). Jest to zdanie potępiające, które weszło później do starożytnego języka kościelnego w kontekście sądu nad herezjami.

Etiopia - wspomnienie Etiopii nie jest rzadkie w Biblii. Region ten nazywano wówczas Kusz i był on o wiele rozlegejszy niż dzisiejsze państwo albo często chodziło o Nubię, czyli południowy Egipt. Etiopką jest nazywana także Sefora, żona Mojżesza (Lb 12, 1), chociaż w rzeczywistości pochodziła z Madianu na Synaju. Dzieje Apostolskie (8, 26-39) opowiadają o nawróceniu wysokiego urzędnika ("eunucha") królowej Etiopii, Kandaki.

Tłum. Dorota Stanicka-Apostoł